
Ölüm Allah’ın Emri Kitap Tanıtımı
“…sonu en evvel söyleyeceğim. Ama diyeceksiniz ki bu halde hikâyeden hiçbir lezzet çıkmaz. Maşallah, niçin çıkmasın? Hikâyeye lezzeti yazar verecek değil mi? Bakın ben lezzet vereyim de çıkar mı çıkmaz mı?” Ensesi Yamalı Kanlı Mustafa Paşa’nın Eyüp’teki konağında ve bu konağın kalabalık kadrosu arasında geçen hikâyede, bir kadının saplantı derecesindeki karşılıksız aşkı uğruna çevirdiği entrikalar konu edilir. Kendisinden on yaş küçük Sıtkı’ya âşık olan Behice’nin karşısına bir rakip çıkar: Paşanın genç ve gözde cariyelerinden Sinesaf. Edebiyatımızda pek çok ilkin kalemi olan Ahmet Mithat, Ölüm Allah’ın Emri’nde, zaman akışını tersine çevirerek hikâyenin sonunu başta yazar. Buna rağmen merak unsurunun baştan sona canlı kaldığı eserde, arzularını çekinmeden ortaya koyan Behice’nin ağzından kadın erkek ilişkilerini şekillendiren yaygın örf ve âdetler de mercek altına alınır.
Ahmet Mithat Efendi (1844-1912) Tanzimat devrinin önde gelen yazarlarındandır. Gazetecilikle başladığı yazı hayatına hikâye ve roman yazarlığını da ekleyerek çeşitli alanlarda sayısı yüz elliyi bulan eser kaleme almıştır. Yazıyı halkı eğitmek için bir araç olarak gördüğünden ansiklopedik bilgilerle dolu eserlerinde okuyucuyla daima diyalog halindedir. Sofya’da Tuna gazetesinde önce yazar, daha sonra başyazar olarak gazeteciliğe adım atar. Mithat Paşa’yla gittiği Bağdat’ta ressam Osman Hamdi Bey, Muhammed Zühavi ve Şirazlı Bakır Can Muattar gibi isimlerin de bulunduğu oldukça geniş kültürlü bir çevreye girerek Batı ve Doğu kültürleri üzerine bilgisini derinleştirir. Tahtakale’deki evinde kendi matbaasını kurup kitaplarını yayımlamaya başlar. Bir yandan da yayımladığı Devir, Bedir, Dağarcık, Kırkambar gibi gazete ve dergilerle gazeteciliğe devam eder. Yazılarından dolayı Abdülaziz yönetimi Namık Kemallerle birlikte onu da sürgüne gönderir. Üç yıl süren Rodos sürgününde çocuklar için bir okul açarak ders vermeye başlar ve ilk romanlarını yazar. İstanbul’a döndüğünde çeşitli memuriyetlerde bulunur ve Türk basın tarihinin en uzun soluklu gazetelerinden Tercüman-ı Hakikat’i kurar. Hemen her konuda, üstelik yeni tekniklerle de yazan Ahmet Mithat’ın seçme eserlerine Türk Edebiyatı Klasikleri Dizimizde yer vermeyi sürdüreceğiz.

Ölüm Allah’ın Emri Kitaptan Alıntılar
1. "“Yapamayacağı bir şey için söz vermek insanlığa sığmaz…”"
2. "“Kalp ümitsiz olur mu?”"
3. "“Ancak kalp ümitsiz olur mu? Hiçbir insan, emelinin gerçekleşmesinden ümidini kesebilir mi?”"
4. "~
Kalp ümitsiz olur mu?
Hiç bir insan emelinin gerçekleşmesinden ümidini kesebilir mi?
~"
5. "~
-Sen ölmedin mi? Vay sen ölmedin mi?
-Hayır. Ben ölmedim?
~"
6. "Sen bilirsin ki gönül denilen şey ikiye bölünemez.Sen bilirsin ki aşk ortak istemez ."
7. "“Sen bilirsin ki gönül denilen şey ikiye bölünemez.Sen bilirsin ki aşk ortak istemez.”"
8. "Zira biçare çocuk kah Sultanahmet Meydanı'na kah camiye kah Ayasofya'ya doğru hasretle bir bakar ve bu bakışı sanki gözlerdeki son ümitsizliği tasvir ediyormuşçasına bir tebes süm takip ederdi ki cinnetine hükmedenler için en büyük cinnet alameti bu tebessümdü."
9. "Ancak kalp ümitsiz olur mu? Hiçbir insan, emelinin gerçekleşmesinden ümidini kesebilir mi?"
10. ""Canlarını feda edenleri bile sakın ümitsizliğe düşmüş zannetmeyin. Onlar emellerini gerçekleştirmeyi o yolda buldukları için canlarını feda ederler.""
11. "Yapamayacağı bir şey için söz vermek insanlığa sığmaz."
12. "İnsan sevmek için mutlaka güzel bir şeyi seçmelidir."
13. "Sen de bilirsin ki gönül denilen şey ikiye bölünemez."
14. "“Ölüm var,ayrılık yok.Bizi ölüm bile birbirimizden ayıramaz.Bilakis dünyada hiçbir şey birleştiremezse ölüm birleştirir.Ölüm Allah’ın emri.”"
15. "“Ölüm var, ayrılık yok, ölüm Allah'ın emri. Bizim yüreklerimiz daima birbiriyle vuslattadır...”"

Ölüm Allah’ın Emri Kitap İncelemeleri
Sadece konudan bahsetmek istiyorum çünkü Ahmet Mithat’ın diğer eserlerinde olduğu gibi “Ölüm Allah’ın Emri” hikâyesinde de olay oldukça ilgi çekici.
Ensesi Yamalı Kanlı Mustafa Paşa’nın konağında yardımcılık yapan Behice Hanım’ın paşaya olan aşkı için çevirdiği fırıldaklar paşanın cariyelerinden biri olan Sinesaf ve paşanın kız kardeşinin oğlu olan Sıtkı’nın ölümüne sebep oluyor. Ölümüne sebep olduğu veya öldükleri düşünülüyor demek daha doğru. Hikâye şu şekilde başlıyor: Sıtkı, Sinesaf’ın öldüğünü öğrendiğinde mezarının başına gider ve Sinesaf’ın mezarının üstünde ölmek ister. Kendini mezarın üzerine attığı an bir inilti sesi ile kendine gelir ve Sinesaf’ın ruhunu/hayalini veyahut bizzat kendisini görür. Birbirlerini öldü olarak bilen bu iki âşık, durumun farkına vararak mezarlıktan çıkıp kaçarlar. Kaçmadan önce Sinesaf’ın konaktan çıkmak için pencereden sarkıttığı çarşafa ikisinin de vasiyetnamelerini bağlarlar. Bu vasiyetnameler aracılığı ile hikâyenin bu noktaya gelmesine sebep olan durumun aslının ortaya çıkıp çıkamayacağını geriye dönerek öğreneceğiz.
Ahmet Mihtat’ın üslubunu çok beğeniyorum ve bu hikâyede kullandığı konu sıralamaları esrarengiz ve oldukça keyifliydi. Hikâyenin sonunu, başta anlatması ile bize olayların nasıl geliştiği, nereden çıktığı ve aslında ne olması gerekirken ne olduğunu göstermek için hikâyenin başını sonda kullanmasıyla güzel bir kurmaca ortaya koymuş.
Bu hikayede diğerlerinden farklı olarak kitabın sonunu başında okuyoruz. Yazar hikayeye yeni bir soluk kazandırmak için böyle bir denemede bulunuyor. Ve bence güzel bir deneme olmuş.
İlk başta “kitabın sonunu öğrenirsek kitaptan zevk alamayız” gibi bir düşünceye kapılabilirsiniz ancak Ahmet Mithat Efendi olay örgüsünü güzel bir şekilde sıralamış bu nedenle olaylar ilgi çekici bir şekilde ilerliyor ve merak uyandırıyor. Ve bu merak unsuru kitap boyunca devam ediyor.
Ahmet Mithat Efendi’den okuduğum ilk kitaptı ve yazım dilinin bir nebze ağır olacağını düşünüyordum. Aksine sade ve yalındı bu yüzden okuması kolay ve keyifliydi. Bir de yazarın araya girerek kısa kısa, ironik bir şekilde konuşması da bence kitaba ayrı bir zevk katıyor.
Biraz da konusundan bahsedeyim.
Hikaye Behice hanım, Sıtkı, Sinesaf ve Ensesi Yamalı Kanlı Mustafa Paşa etrafında şekilleniyor.
Baş karakterimiz Sıtkı konakta bir cariye olan Sinesafa aşık olmuştur ve Sinesafta onu sevmektedir. Bunun farkına varan Behice hanımda onları ayırmak için elinden gelen her şeyi yapar çünkü o da Sıtkı’ya aşık olmuştur ve Sıtkı’dan yaşça büyüktür.
Behice hanım Sıtkı’ya Sinesaf’ın öldüğünü söyler, bunun üzerine Sıtkı ardında bir mektup bırakarak onu orada bekleyen şeyden habersiz Sinesaf’ın mezarına gider…
Evet hikayenin sonu böyle. Peki ya başı?
Yazar Servet-i Fünun dönemin önemli ve yenilikçi edebiyatçılarından biridir. Öyle ki bu kısa romanında kronolojik bir anlatıma sahip klasik yöntemin aksine hikâyeyi sondan başa doğru giderek anlatır. Zaten eser bu yönüyle bir ilk olma özelliği taşıyor. Yapılan eleştirilere ise şu veciz cümlerle yanıt veriyor. "Hikâyeye sondan giriş yaparak okuyucuyu beklentide bırakmayacağım. Ama diyeceksiniz ki bu halde hikâyeden hiçbir lezzet çıkmaz. Niye çıkmasın? Hikâyeye lezzeti yazar verecek değil mi?" Açıkçası bu hususta yazarla aynı fikirdeyim. Yazarın yeteneği her şeyin önüne geçer. Neyse biz romana dönelim.
Ensesi Yamalı Kanlı Mustafa Paşa'nın İzmir'de ilim tahsil etmiş kız kardeşinin yetim ve öksüz yeğeni Sıtkı Bey binbir rica ile dayısının yanına gelir. Ömrü savaşlarda geçmiş olan paşa yeğenin ilme saygı öğrenimi yükseltmesi için ona yardımcı olur. Gel zaman git zaman konakta bir ilim merak başlar ve genç beyefendi hane halkına da bildiği ilimleri öğretmeye başlar. Malumdur bu öğrenciler arasında güzeller güzeli cariye Sinesaf vardır ki Sıtkı Beyin yüreğini esir alır. Genç kızda delikanlıya karşı aynı hisleri beklemektedir. Öyle ki birbirlerine "Ölüm var, ayrılık yok. Ölüm Allah'ın emri!" diye söz vermesi üzerine imtihanın en büyüğü başlar. Her âşk bir yeminle mühürlenir ve her yemin imtihana tabidir, âşkın sadakatini ölçmek için. Bakalım konağın kalfası Behice Hanım onları birbirinden ayrıbilecek midir?
Bir çok yeniliğin ilki olan Ahmet Mithat’ın bu eseri de bir yeniliğe kapı aralamış. Eser kronolojik sırayla giden kitapların artık mecbur gibi gözüktüğünü düşünerek bu düşüncehe rest çekip sondan başa bir anlatımı ilk kez denemiştir. Böyle bir anlatımda da hikayenin lezzetinin kalmayacağını düşününen okuyuculara da eseri okumaya davet etmiştir.
Sondan başa dönülen anlatım biçiminde ben karakterleri kaçırmamak ve konuyu daha iyi anlayabilmek için kitaba daha çok odaklanıldığını düşünüyorum. Baştan başlayarak anlatılan kitapaların %95 gibi yüksek bir bölümünde karakterlere ve kitaba hemen aşina oluyorsunuz ama sondan başlayan anlatımda hemen konuya girildiği için ‘ karakterler kim?’ Ve ‘ olay ne? ‘ gibi soruları daha çok yöneltiyorsunuz. Bu da kitaba daha çok odaklanmaya yardımcı oluyor.
Hikayemize gelince; birbirlerine sevdalı Sıtkı ve Sinesaf çiftimizin mezarda karşılaşmalarıyla başlıyor. Sıtkı’ya Sinesaf’ın öldüğü haberi, Sinesaf’a ise Sıtkı’nın öldüğü haberi verilmesinin üzerine mezarda birbirlerini canlı olarak gören çiftimiz durumu dostları sandıkları Behice Hanım’ın bir hilesi olduğunu hemen anlıyorlar. Peki kimdir bu Behice Hanım? Neden böyle oyun düzenlemeye gerek görüyor? Hikayemizin sonunu öğrendik peki ya başı nasıl başlıyor? Hikayemizin tamamını Sıtkı’nın dayısı olan Sinesaf’ın ve Behice’nin ise efendisi olan Ensesi Yamalı Kanlı Mustafa Paşa’nın araştırmasıyla öğreneceğiz.
Çookk kısacık bir öykü ile geldim bu kez.
Hemen 2-3 saatte bitirdiğim bu öyküyü, kiminiz 1-1,5 saatte bile bitirebilir siniz. Tabi Ahmet Mithat Efendi'nin diline hakimseniz.
Ben kendisiyle Türk Edebiyatının ilk polisiye romanı olan Esrâr-ı Cinâyât kitabında tanışmıştım :)
Biraz ağdalı cümleler kurmaktan çekinmeyen Ahmet Mithat Efendi bu şekilde okuyucuyu tamamen hikayenin içine çekmekte fazlasıyla başarılı oluyor.
Tam bir meddahmışcasına hikaye anlatmayi seven Ahmet Mithat Efendi bu hikayesinde de anlatıcı rolündeydi.
İlklerin fikir babası desek yalan olmayacak olan Ahmet Mithat Efendi, bu hikayesinde de bir ilki gerçekleştirerek bu kez kitabın sonunu en başında veriyor!
Evet, doğru okudunuz.
Kitabın sonunu başında vererek izleyecide bir şok etkisi yaratan Ahmet Mithat Efendi, böyle iş mi olur diyecek olan okurlarını da "Hikâyeye lezzeti yazar verecek değil mi? Bakın ben lezzet vereyim de (lezzet) çıkar mı çıkmaz mı?" diyerek iyice meraklandırıyor.
Tamamen konuyu anlatmaktan her zaman çekildiğim için kısaca, kendinden 10 yaş küçük Sıtkı'ya olan aşkından dolayı kıskançlığa bürünüp çevirdiği oyunların anlatıldığı bir hikâye diyebilirim.
Okumak isteyenlere, okuyacaklara keyifli okumalar dilerim.