
Mukaddime Kitap Tanıtımı
Mukaddime; ünlü İslâm devlet adamı, âlim, tarihçisi İbn Haldun'un 1377'de kapsamlı bir dünya tarihine giriş olarak yazdığı abidevî eseridir. Kitap, tarih ve sosyoloji felsefesinin genel meselelerine ansiklopedik ayrıntılarıyla girmekle birlikte, kendi içinde bir bütün oluşturması özelliğiyle şimdiye dek bilinen en iyi çalışmadır. Çağın öteki eserleri arasında, çözümleyici yeteneğinin genişliği ve tazeliği, insanlığın toplu bir görünüşünü ve toplumsal örgütlenmenin biçimlerini vermeye çalışması bakımından eşsizdir. İslâm'ın tarihî başarılarının özet bir çalışması olarak da Avrupa'da yazılmış benzeri çalışmaların çok ilerisinde bir eser sayılmaktadır.
Mukaddime'nin sözlük anlamı giriş demektir. İnsanın siyasî ve toplumsal örgütlenmesinde meydana gelen değişikliklerin bir modelini ortaya çıkarmak için bir tarihçinin giriştiği ilk çaba olarak kabul edilebilir. Yaklaşımında akılcı, yönteminde çözümleyici, ayrıntılarında ansiklopediktir. Geleneksel tarihçilikten tam bir kopmayı temsil eden Mukaddime, alışılagelmiş kavram ve kalıpları ortadan kaldırarak, yalnızca olayları sıralamanın ötesinde tarihin bir açıklamasını, tarihin felsefesini bulmaya çalışır.

Mukaddime Kitaptan Alıntılar
1. "Nefsi bolluğa rağbet ettirirsen bolluk ister; az kanaate alıştırsan aza kanaat eder."
2. "Zeka fikrin ifrat(aşırı) derecesidir. Anlayışsız ve duygusuz olmak da ahmaklıktır. İkisi de kusur sayılır. İnsanlardaki vasıfların en övüleni orta derecesidir.Aşırı cömertlik, cimrilik de öyledir. Cesaret ve korkaklığın durumu da böyledir."
3. "Dağları bulundukları yerden başka bir yere nakletmek gönülleri birleştirmekten daha kolaydır."
4. "Çünkü insanlar yaratılış itibariyla birbirlerine benzerler. İnsanların ancak güzel ahlaklı ve faziletli olmaları, kötü işlerlerden sakınmalarıyla birbirlerinden farklı olur."
5. "Nefis, bir şeyi alışkanlık edinince, artık o şey onun tabiatından olur."
6. "Her akıl, gücünün yetmediği ve idrak edemediği şeyleri inkar eder."
7. ""Halk, hükümdarın dinindedir.""
8. "Cehalet, hastalıklı ve havası bozuk olan otlağa benzer. Cahil adam bu hastalık tesiriyle doğrusunu yalandan ayıramayarak rastgeleni toplar ve bunları eserinde nakleder. Fakat hakikatin kudretine kimse karşı koyamaz."
9. "İnsan zatı itibarıyla cahil, kazandığı bilgi itibarıyla alimdir."
10. "Nefis, bir şeyi alışkanlık edinince, artık o şey onun tabiatından olur."
11. "“Zaman bizi eskitir, tüketir.”"
12. "kadere teslimiyet göstermesem çatlayacak gibi olurum."
13. ""Nasihat edenin söylediklerini uygulaması gerekir.""
14. "İnsan beyni değirmen taşına benzer. İçine yeni bir şeyler atmazsanız, kendi kendini öğütür durur"
15. ""Allah mülkü (hükümranlığı) dilediğine verir."(Bakara, 2/247).
"O herşeye kadirdir."(Mâide, 5/120)"

Mukaddime Kitap İncelemeleri
Uzun zamandır okumak istediğim ve bugün okuduğuma şükrettiğim,ilmine,düsturuna ve diline hayran olduğum bir kitap.Sebepleri en mucizevi zamanlarda izhar eden Mevlâ'ya teslimiyette ne kadar aciziz.
Siyaset felsefesi pek çoğumuzun ilgi duyduğu edebi mevzularda hep gerilerde kalmışsa da,bu eserde devlet kurma,yönetme,yönetilme,insanın toplumda ki yeri,toplumun insanın dünyasında ki gözden kaçan ehemmiyeti,kişisel ve sosyal iradenin zamanla uzun seferi gibi başlıkları sahih gerçeklerle ve Kuran-ı Kerim'in billur akisleriyle sunuyor bizlere İbn-i Hâldun.
Zor bir eser,zorluğu kapalı anlatımında değil,pek çok araştırmaya ve okumaya kapı açmasında.Belki de birikimi olan insanlar için çok daha okunaklı ve akıcıdır ama benim gibi çok eksiği olan birine pasaj pasaj üzerinde düşünme ve anlama gerekliliği doğurduğu muhakkak...
İbn-i Haldun cümlelerini,bir uzvu gibi emanet kabul edip,bunu her sayfada hissettiriyor.Samimiyeti tevazusunda hissediyor ve bilgisizliğinize rağmen ahkâm kestiğiniz anlardan hicap ediyorsunuz.
Gayb-i bilgi,rüya ve keramet mülahazaları hakkında da sizi tatmin edecek bilgileri bulacağınız "Mukaddime" dönüp dönüp bu konuda ne diyordu denebilecek bir ilmihâl...
Dili ziyadesiyle duru ve sade...
Şimdiden Ömrünüze hayırlar ve feyizler getirmesi temmennisiyle...ve İbn-i Haldun'un nasihati ile...
"Allah'ın ilmi herşeyin üstündedir."
"Alemde herşey geriye ve kötüye gitmediği gibi yerinde de durmamaktadır.Fakat bu, ilerlerlemenin her anlamda insana huzur, refah ve saadet getireceği söylenemez. Çünkü ilerleme insan saadetini menfi ve müsbet yönleriyle birlikte etkilemektedir."
Gerçekten de mutluluk ulaşılabilen, elde edilebilen ve satın alınabilen bir şey değildir ve gelecekten asla beklenemez.Hatta yaşanılan anda da belli olmaz.Bu sadece geçmişte yaşadığımız şeylerin bize bıraktıkları sonrasında o anlara dair hissettiklerimizdir.Yani bir şey yaşanır ve bize güzel bir his bıraktıysa mutlu olmuşuz ve geçmiştir olay. Gelecekte şunu alırsam, bu benim olursa , şunu yaparsam veya şu kişiyle olursam düşüncesi mutluluk getirir veya getirmez bunu bilebilme şansımız yoktur.Hayatı yaşar gideriz. İnsan, dünya ve hayat içinde öyle etkisiz ki aslında kendimizce tercihler yapıyoruz , öngörülerimizi kendimizce doğru ve önemli zannediyoruz sonuçta bir şeyler yaşanıyor ve olup bitiyor ve biz bunlara göre tepkiler oluşuruyoruz, yani hep geriden geliyoruz. Hayatta ve bunların sonucunda yaşadıklarımız bize iyi hissettirdiyse mutlu olmuşuz hissettirmediyse mutsuz olmuşuz demektir bu kadar.
İbn-i Haldun çağdaşları tarafından kötücül bulunmuş olsa da aslında teslimiyetçi bir bakışa sahip.Mukaddime'de Beşeri hayatta insan ve topluma etki edebilecek bütün konuları (dini, iktisadi, idari, edebi, felsefi vs...) bu bakış açısıyla kapsamlı bir şekilde incelenmiş. Bazı görüşlerine dirensek de farklı görüşlerin incelenmesi bana her zaman cazip gelmiştir. İyi okumalar dilerim.
İslam Dünyasında Din ve Toplumun öznesi İbn.Haldun...
İbn.Haldun Tarih,Siyaset,Eğitim,Sosyoloji gibi birçok bilim dalının öncüsü sayılmaktadır.Eserin içeriğine geçmeden önce yazarın yaşadığı dönemle ilgili birkaç şeye değinmek istiyorum.Çok sık değişen yönetimlerin bir donem aşırı yüceltip bir donem de ordan oraya sürgün ettikleri bir İslam bilgini İbn. Haldun.
Yaşadığı dönemde tarih yazıcıları Emir'e yalakalık yaparak gerçek dışı tarih kitapları yazıyor.İbn.Haldun bu yanlışlığı farkediyor ve Kitab-ül İber adında bir eser kaleme alıyor.İlk iki cildine Mukaddime (giriş)deniyor.
İçeriğinden bahsetmem gerekirse genel anlamda tarih döngüseldir der. Yani tarih tekerrürden ibarettir.
Üç kısımdan oluşur.Birincisi; Tarih felsefesi,sosyoloji ve din sosyolojisini ilgilendirir.
İkinci kısım; Arap ,Süryani,Keldari,Kıpti,İran,Yahudi,Yunan,Roma ve Türk tarihlerini inceleme konusu yapmaktadır.
Üçüncü bölümde ise Kuzey Afrika ve Berberilerin toplum yapısını konu almıştır
Kendi dönemindeki yüzeysel ve aktarmalı tarih anlayışına karşı çıkmıştır.Asabiye Teorisinden bahsederken "Allah hiçbir peygamber göndermemiştir ki kavmi içerisinde kendisini koruyacak olan bir kudret veitibara sahip bulunmasın"haddini zikretmektedir.
Denilebilir ki duruma göre neseb ve sebep asabiyetini kasteden ve genellikle asabiyetle grup dayanışmasını ve toplumsal bütünleşme ve bir ideal etrafında çeşitli faktörlerin etkisiyle kenetlenmeyi anlayan İbn Haldun'un sosyolojisi bu bakış acısı üzerine temellendirilmiş.
Biliyorum biraz sıkıcı bir inceleme yapmış olabilirim. Eser asla sıkıcı değil okumanızı tavsiye ederim...Keyifli okumalar
En azından bütün vaktimizi gündelik hayatımızı ifşa etme zehrine yakalanışımızın ürünleriyle geçirecek değiliz. Artık kütüphanemize dönelim ya Hu!
Tamam, çok da fiyakalı bir görsel değil. Hatta tümünü almayı beceremediğim için başarısız bile sayılabilirim ama bu, Bourdieu'yu okurken onu İbn Haldun'la tamamlama gayretimin hayretimucip olduğu gerçeğini gizlemez. Bilhassa birçok noktada ortak taraflarını yakalarken bu ortak noktaların Bourdieu tarafından ufak tefek merhametsiz dokunuşlarla asıl anlamına kavuştuğu ortadayken... Yeri geldiğinde Weberci ahlâki bütünselliğe fazlaca vurgu yapmasını eleştirip mantıksal bütünlüğün eksik tutulduğunu söyleyen, tam da devlet bazında -zihnimizde dönüp duran tilkilerin ürünü olan devletin değil, o tilkiliklerin de bir başka tilkilik için var olduğu anlamda devlet bazında- düşünürken Bourdieu'nun Marksist yönünü yakalayacak mıyım dediğimde bu kez mutlak benzediği anda bile farklılaşmayı deniyor.
Şimdilik kendinden menkul -pek de severim bu kavramı- devlet anlayışının üzerini pek az şekilde Locke, Hobbes, bir miktar da Leibniz'e değinip geçtik. Muhtemelen az sonra onun bir ortodoksi esası olarak görüşmesini redde girişecek ki o zaman da aklıma Tilly'yi düşürecek. Siz sevin, sevilin. Biz size sonra yetişiriz
'İbn Haldun kılıcıyla fethedemediği ülkeleri kalemiyle fethetmiştir.' der Cemil Meriç ve bu sözle başladı benim İbn Haldun'a olan merakım. Mevzumuz olan söz, üzerinde uzunca düşünülmesi gereken bir istidlaldir. Öyle ki 1377'de beş aylık bir zaman diliminde kaleme alınan bu mufassal eser çağını aşmış ve müteaddid fikir adamlarına kaynak olmuş vaziyette. Hatta bu eseri okumadan evvel Jean J. Rousseau'nun Toplum Sözleşmesini, Machiavelli'nin Hükümdar eserini, Karl Marx'ın Komünist Manifesto'sunu okumuşsanız bu eserlerin kaynağı olarak İbn Haldun'u görebilirsiniz.
Zamanımıza kadar İbn Haldun'u çeşitli alanlara has kılmaya çalışmışlar lakin ben İbn Haldun'a sadece tarihçi, sosyolog, antropolog ya da ilahiyatçı demek istemiyorum, zira o bunların hepsinin toplamıdır. Binaenaleyh bu elimizdeki eser de umran, siyaset, coğrafya, iktisat, eğitim, edebiyat alanlarını ihata etmiştir. Bu sebeple okurken hayranlığımı hangi kelimelerle ifade edeceğimi bilemedim, sadece şunu diyebildim 'denizin derinlerine dalmaya gerek yok, sahil daha derin.'
Özellikle Türkiye'de çok fazla okunması gereken bu eseri şiddetle tavsiye ediyorum. Zira bizim hadariliğe ulaştıktan sonra inhitat etmememiz için bir önlemi teşkil ediyor bu kıymetli eser.
Bilhassa Süleyman Uludağ çevirisi bu alandaki (bence) en iyi çeviridir. Çünkü anlamadığım kısımlarda dipnotlarla öyle güzel açıklamıştı ki, eser bitince aklımda hiç soru kalmadı.