
İtaatsizlik Üzerine Kitap Tanıtımı
"Şimdiye kadar tarihin büyük bir bölümünde, bir azınlık çoğunluğa hükmetmiştir. Bu hâkimiyeti gerekli kılan, hayatın güzelliklerinin sadece azınlığa yetecek kadar olup, çoğunluğa kırıntıların kalmasıdır. Eğer bu azınlık güzelliklerin tadını çıkarmak ve bunun da ötesinde çoğunluğun kendine hizmet etmesini, kendisi için çalışmasını istemişse gerekli şart şuydu: Çoğunluk itaat etmeyi öğrenmeliydi."
(Tanıtım Bülteninden)

İtaatsizlik Üzerine Kitaptan Alıntılar
1. "“İnsana benzeyen makineler ve makineye benzeyen insanlar yaratıyoruz..”"
2. "Tanrılar, yok etmek istediklerini kör ederlermiş."
3. "İlköğretimden yükseköğretime, eğitim zirve yaptı. İnsanlar daha fazla eğitim aldıkları halde daha az akıl yürütüyor, daha az muhakeme ediyor ve daha az fikir üretiyor.
En iyi olasılıkla zekaları gelişti ama akıl yürütme kapasiteleri giderek zayıfladı."
4. "Refah içindeyiz ama rahatımız yok, daha zenginiz ama daha az özgürüz!
Daha çok atom silahımız var ama daha savunmasızız, daha eğitimliyiz ama eleştirel yargımız ve hükmümüz daha az!"
5. "Şimdiye kadar tarihin büyük bir bölümünde, bir azınlık çoğunluğa hükmetmiştir;
Bu hakimiyeti gerekli kılan, hayatın güzelliklerini sadece azınlığa yetecek kadar olup, çoğunluğa kırıntıların kalmasıdır!"
6. "İnsana benzeyen makineler ve makineye benzeyen insanlar yaratıyoruz."
7. "Cesaret yeteneği, kişinin gelişmişlik durumuna bağlıdır.
Düşünme ve hissetme yetisini edinmişse işte ancak o zaman otoriteye hayır deme, itaatsizlik etme cesaretine sahip olabilir!"
8. "Yüzyıllar boyunca krallar, rahipler, derebeyleri, sanayici patronlar ve ebeveynler, itaatin bir erdem, itaatsizliğin ise bir ahlaksızlık olduğunda ısrar etmişlerdir."
9. "Sosyalizme göre, sadece yoksulluk değil, zenginlik de bir kusurdu."
10. "Aslında, atom bombasını insan yarattı; bu, insan zekâsının en büyük başarılarından biridir. Fakat kendi yaratımı üzerindeki hâkimiyetini kaybetmiş durumdadır. Bomba onun efendisi, kendi yaratımının güçleri onun en tehlikeli düşmanı haline gelmiştir."
11. "İstediği her şeyi yapabilir, çünkü yalnızca yapabileceği şeyi istiyor."
12. "Düzenin adamı, itaatsizlik yeteneğini kaybetmiştir, itaat ettiği gerçeğinin bile farkında değildir."
13. "Eğer yok olmaktaysak, uyarılmadığımızı söyleyemeyiz."
14. ""İlk günah", insanı, yozlaştırmak şöyle dursun, özgürleştirmişti, tarihin başlangıcıydı. İnsan, kendi gücüne güvenmeyi öğrenmek ve tam anlamıyla bir insan olmak için Cennet Bahçesi'ni terk etmeliydi."
15. "“İnsana benzeyen makineler ve makineye benzeyen insanlar yaratıyoruz.”"

İtaatsizlik Üzerine Kitap İncelemeleri
İnsanlık tarihi bir itaatsizlik eylemi ile başlamıştır. Bir başkaldırı, yasak olanın üzerindeki yasağa başkaldırı ile. İnsanlık tarihi, başladığı gibi değil, itaat altında son bulacak dememeiz için bugüne kadar kendi gelişimini yaratmıştır. Her dönemde modernleşme ile gücü elinde bulunduranlar, gücün yitirilmemesi için halkları kendi kurallarına itaat etmeye zorlamışlardır. Bunu kimi zaman şiddetle kimi zaman tatlı dille, kimi zaman da kandırmalar ile yapmıştır ki buna en güzel örnek dinsel gücü elinde bulunduranların halkları, inançlıları yönetme şeklidir. Tanrının sözleri; papazlar, rahipler, İmamlar...tarafından belirli kalıplara sokulmuştur.
İtaatsizlik Üzerine kitabı, bu kavramın açıklanması ve kullanılması üzerine başlıyor ve buradan bir başkaldırının gerekliliğine inanarak, kapitalizme karşı sosyalizmi ön plana çıkarıyor.
Sosyalizmin geçmişte inanış ve uygulanış biçimlerindeki yanlışları da gösterdikten sonra olması gerekenin Hümanist Soayalizm olduğunu söylüyor bize. Bu yüzden de Hümanist Sosyalizm'i teorik olarak açıklıyor yazar. Açıkladıkları önceki sistemlerde de var olan olumlu yönlerden ibaret. Uygulanış biçimi tastamam olarak görülüyor. Yazar bu konuda bize güzel bir dünya sunuyor ama kimlerin, hangi gücün bunu doğuracağını, uygulayacağını söylemiyor. Kişinin kendi gücünü ortaya sermesini istiyor. Buna engel olacak oöan kendi eleştirdiği kapitalist sistemi olayın dışına çıkarıyor. Bu da bize ütopyayı düşünmekten başka seçenek bırakmıyor.
İtaatsizlik ile başlayan insanlık tarihinin itaat ile bitebileceğini yazıyor yazar başlarda. İtaatsizliğin psikolojik ve sosyolojik çözümlemesi üzerine kitabın yazıldığını düşünebilirsiniz nitekim kitap bundan ibaret değil. Bu çözümleme de var başlarda ama aslen tarihin dönüm noktasında uyarıcı bir kitap rolünde.
Kitap başlangıcında mitolojiden ve teolojiden örneklerle itaatsizliğin insanlık tarihindeki önemine değiniyor daha sonra ise itaatin vicdani ikili boyutunu anlatıyor. Sonrasında olayı biraz daha genişleterek kapitalizm ve komünizm arasından üçüncü bir seçenek fısıldıyor bizlere " hümanist sosyalizm". Yazarın psikanalist ve sosyolog olmasının güzel yanlarından biri de bu sistemde sadece toplumun yararı veya bireyin yararı değil her ikisinin de bütün ihtiyaçlarıyla bütün özneliği ile var olması gerektiğini savunuyor. Bireyin ekonomik olarak rahatlaması değil sadece; bireyi birey haline getirebilecek, kendisini gerçekleştirmesini sağlayacak, yaratıcılığı ortaya çıkaracak, nesne olmaktan çıkıp özne olarak hayata dahil olup boyun eğmek zorunda kaldığı ototriteyi yıkıp toplumsal düzende kendisinin de bir mimar olmasını sağlayacak bir sistem. Kitabın yazıldığı dönem koşullarının aynen şu an da devam ettiğini aynı sorunların olduğunu görüyorsunuz, belki de içinizde bir umut ışığı yakabilecek bir kitap.
Amacımıza ulaşmak için çoğu şeyden ödünç verebiliriz belki ama insanlığımızdan asla. Uğruna boğuştuğumuz davalara bu gözden de bakmak gerek uzun zamandır içimizde olan ama çoktan kör edilmiş insanlık gözümüzden.
Erich Fromm fikirleri itibariyle kendime yakın bulduğum müthiş bir kalem..
Bu kitabı da özellikle Hümanist Sosyalizm bölümü müthiş ifadelerle dolu..insanlık adına harika tespitler/fikirler..
Fromm, bu eserinde itaatsizliği bireysel özgürlük açısından değerlendiriyor.
İtaatsizliğin, yaratıcı düşünce ve toplumsal ilerleme için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Fromm'a göre, itaat ve otoriteye körü körüne boyun eğmek, bireysel ve toplumsal gelişimin önündeki en büyük engellerden biri. Bu eser, bireyin özgürlüğünü ve sorumluluğunu koruması için itaatsizliğin nasıl bir erdem olabileceğini ele alıyor.
Erich Fromm'un "İtaatsizlik Üzerine" kitabında hümanist sosyalizm başlığı altındaki fikirleri/tavsiyleri, insanın özüne ve doğasına uygun bir toplum düzeni arayışı olarak ele alınabilir. Fromm'a göre, hümanist sosyalizm, bireyin özgürlüğünü, yaratıcılığını ve insani potansiyelini en üst düzeye çıkaran bir toplumsal sistem.
Fromm, hümanist sosyalizmin, insanın doğasına uygun bir toplumsal sistem olduğunu ve insanlığın özgürleşmesi, adaletin sağlanması ve yabancılaşmanın üstesinden gelinmesi için gerekli olduğunu savunuyor.. Bu düşünce, kapitalizmin ve totaliter rejimlerin eleştirisi üzerinden şekilleniyor ve insancıl bir alternatif sunuyor.
Yeni seneye yine kütüphanemde uzun süredir bekleyen değerli bir eserle başladım. Açıkçası bu, Erich Fromm'dan okuduğum ilk eserdi ve eserinde öne sürdüğü fikirlerinin, büyük ölçüde benim fikirlerimle örtüştüğünü söyleyebilirim. Bilhassa Fromm'un insanın gönüllü köleliğinin, yine insanın kurduğu sisteme yönelik olduğunu ifade etmesini şahsen çok önemli buldum..
Eserin adına aldanarak bu kitabın mesnetsiz, içi boş bir başkaldırıyı ve anarşizmi teşvike yönelik olmadığını özellikle belirtmek isterim. Ne var ki birey, ilk paragrafta da ifade ettiğim gibi kendi kurduğu sistemin gönüllü kölesi haline gelmekte ve bu köleleşmenin sonucunda birey olmaktan çıkıp meta haline gelmektedir. Yaptığım alıntılardan da anlaşılacağı üzerine modern tüketim toplumlarında alışkanlıklarımızı ve yaşam biçimimizi belirleyen telkinlerin yarattığı düzende de aynı kural geçerlidir..
Sonuç olarak insanın düşünsel ve toplumsal gelişimiyle ilgilenen herkese tavsiye edebileceğim bir eser. Eserin son kısımlarında yer alan yazarın düşüncelerini biraz fazla ütopik bulmaktan başka eleştirebileceğim bir şey yok. Kaldı ki bunun bile eleştiri konusu olmaması gerekir bence. Neticede geçmişte uzak görünüp te şimdi elimizin altında olan her şey, geçmişteki ütopik bir düşüncenin ürünüydü...
Kendimi bir "anarşist" olarak tanımlıyorum. Otorite ve hiyerarşiye karşı bir kişiliğim var. Bir insanın mevkisel olarak başka bir insanın üstünde yahut altında olması fikrine dayanamıyorum. Erich Fromm'un bu kitabı tam da bu nedenle ilgimi çekmişti. Kitap itaatsizlik güzellemelerini ve itaatsizliğin içinde saklı hümanist erdemi ve pek çok sahte, içi boşaltılmış değerlerle itaatin nasıl erdem diye yutturulduğunu anlatıyor. Öte yandan otoritenin ne olduğunu, "akılcı otorite" kavramını ve itaatsizlik ile asilik arasındaki farkı muhteşem bir şekilde anlatıyor. Bir fikrin "peygamberi" ve "rahibi" olmak kısmı oldukça düşündürücü ve ilham verici. Bu nedenlerle kitabı çok ama çok sevdim. Peki neden 7 puan verdim? Kitap sonlara doğru ele aldığı konudan saparak bir hümanist sosyalizm manifestosuna dönüşüyor. Bu elbette kötü değil. Hatta "Mevcut sisteme ve otoriteye itaat etmeyip yerine ne koyacağız?" sorusunun kendince yanıtını veriyor. Hatta güzel de veriyor. Hümanizmi ön plana çıkarmak için birbirinden güzel tavsiyelerde bulunuyor. Lakin ben bu tavsiyeleri haddinden fazla manifestovari buldum. Mevcut dünya düzeninin yerine getirilecek sistemin nasıl olacağının en ince ayrıntılarıyla anlatılmasının bu kitabın konusu olmadığına inanıyorum. Bunun dışında kitabın çok çok iyi olduğunu bir kez daha söylemek istiyorum. Benim verdiğim puana aldırmayın ve bence mutlaka okuyun. Çünkü hepimiz otoriteye "hayır" diyebilmeliyiz.