
İsmail Hakkı Bursevi En Beğenilen Sözleri
1. "Her canlı ölümü tadacaktır."
- Esmaü'l-Hüsna Şerhi
2. "Söylesene bu gaflet ve uyku ne zamana kadar devam edecek!"
- Eyyühe’l Bülbül
3. "İmam-ı Azam Ebu Hanife, sadece teheccüd namazı kılarken giymek için 1500 dirhem değerinde kıymetli bir elbise aldı. Dedi ki, Allahü Teala için süslenmek, insanlar için süslenmekten daha evlâdır.
***
Bu konu benim gözüme en çok batan ve beni öfkelendiren bir konudur ve kendi aile efradım başta olmak üzere çok kişiyi uyarmışımdır. Pijama ile namaz kılıyorlar, alelade bir tişört veya eşofmanla namaz kılıyorlar. Ama bir düğüne giderken, çarşıya çıkarken, resmi dairelere giderken, işe giderken, sevgilisiyle buluşurken bir sürü süsleniyorlar; Allah'ın huzuruna çıkarken saç baş dağınık, pejmürde bir hal, pijama v.s alelade şeyler... Sanki Allah'ı ciddiye almıyorum der gibi vaziyetler... Eğer bu tür nahoş tutumlar sizde de mevcut ise lütfen bundan vazgeçin ve rızkınızı veren, şifanızı veren, yaşatan, öldüren, ağlatan güldüren, sizi yoktan var eden Allah'a biraz saygılı olun. Bana kalkıp da Allah kalbe bakar demeyin, şekil müslümanlığı demeyin. Ciddi olun, edepli olun. Ortada hüküm varken senin yorumun çöptür, vesselam. Hayırlı iftarlar."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
4. "Şüphesiz cennet dört kişiye aşıktır:
Kur'an okuyanlar,
Dilini koruyanlar,
Açları doyuranlar,
Ramazan ayında oruç tutanlar.
***"
- Ruhu'l Beyân Kuran Meali Ve Tefsiri (23 Cilt Takım)
5. "– “Başı besmele olan duâ reddolunmaz.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
6. "“Allah, Yûsuf’u mülkün doruğuna çıkarmak için evvelâ kuyuya düşürdü.”"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
7. "Fâtiha'daki “Hamd alemlerin Rabbına âittir " âyeti, ulûhiyyetin ikrârıdır. “Din gününün sahibidir" sözü, âhirete delâlet eder. “Ancak sana kulluk eder ve ancak senden yardım dileriz" ayeti, kader konusunda cebriyye ve kaderiyye gibi sapık fıkraların görünüşü nefy ederek her şeyin Allah'ın takdiriyle olduğunu ispât eder."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
8. "Allah Teâlâ buyurdu; Benim evim olan kalbini benim dışımdaki şeylerden temizle."
- Eyyühe’l Bülbül
9. ""İnsan sanata bakıp,Sanatkâr'a vâsıl olur.""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
10. "Allah yolunda harcayın. Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. Her türlü hareketinizde dürüst davranın. Çünkü Allah dürüstleri sever."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
11. "İstiâzede “Allah'a koşunuz!"(ez-Zâriât 50) ayetinin sırrı tecellî eder. Ayrıca istiâze, kulun canâb-ı Hakk'a yakın olmada, acizini idraken başka yol olmadığını bilmesidir. Acz, mânevî makamların sonuncusudur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
12. "Şeyh Sa'dî (k.s.) der ki:
Eğer tuttuğun yol, tarîk-ı müstakim değilse,
Senin seccadeni ateş üzre sererler."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
13. "Sen ona hizmet etmediğin halde , O sanki senden başka kulu yokmuş gibi seni terbiye edip beslemektedir. Sen ise kullukta sanki O'ndan başka bir Rabbin daha varmı gibi davranmaktasın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
14. "“Nerede olursanız O sizinle beraberdir.” (el-Hadîd, 57/4) Sen ondan uzaksan da O sana yakındır. Nitekim: “Biz ona şâh damarından daha yakınız.” (Kâf, 50/16)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
15. ""Allah kendisi için tevâzu göstereni yüceltir.""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
16. "Derdime dermân umarken derd içinde kaldım âh
Mübtelâ-yı hicr olup mihnette kaldım ben garîb"
- Esmaü'l-Hüsna Şerhi
17. "Şeyh Sa’dî der ki:
Sen başını önüne eğmiş bir yetimi gördüğünde,
Kendi oğlunu öpme ki, o yetim mahzûn olmasın.
Dikkat et, yetim ağlayıp Arş-ı Âlâ titremesin.
Çünkü yetimin ağlaması Arş’ı titretir."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
18. "Cehalet karanlıklarıdan bilginin ışığına, ancak eskilerin eserleri her seferinde daha canlı bir aşkla yeniden okunursa geçilebilir.
Pierre de Blois"
- Mesnevi'nin Ruhu
19. "اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْاٰنَ اَمْ عَلٰى قُلُوبٍ اَقْفَالُهَا
Muhammed Suresi ٢٤
Kur’an’ı okuyup düşünmezler mi? Yoksa kalpler üzerinde kilitleri mi var?"
- Ruhu'l Beyan (10 Cilt Takım)
20. "Din işi nizama girdiğinde dünya işi de nizama girer. Çünkü dünya işi din işine tabidir."
- Eyyühe’l Bülbül
21. "Rivâyete göre Şibli (k.s.) bir gün halka va'z etti. Kıyâmetten ve kıyametin dehşetinden bahsetti. İnsanları ağlattı. O esnâda yanlarına Ebu'l-Hüseyin Nûrî geldi ve:
"İnsanları bu kadar korkutma! Çünkü o günün hesabı iki kelimeden ibarettir. Bu kadar uzun değildir. O iki kelime şudur:
" men türâ bûdem tū-ki râ bûdî"
"Ben seninle idim, sen kiminle idin?" dedi.
İbadette esas olan, ağyârın mülahazasını gönülden çıkararak ihlasa sarılmaktır. Yani ibâdeti ancak ve ancak Allah için yapmaktır. Bu da her şeyin yaratıcısını müşâhede ile olur.
Sa'di (k.s.) der ki:
Eğer senin özünde ihlás kökü ve temeli yoksa,
Hakk'ın kapısında senden mahrûm kimse yoktur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
22. "“Ey padişah! Senin hazinende olmayan dört şey getirdim. Yokluk, hâcet, âcizlik ve yakarış.”
Beyâzid-i Bestâmî"
- Mesnevi Şerhi
23. "Hz. Peygamber (s.a.) buyurdular:
“Kalbler de demirlerin paslandığı gibi
paslanır.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
24. "Sen Allah'ı bilenlerden ol."
- Eyyühe’l Bülbül
25. "Ey Allah’ım, hasta kalblerimize devâ bulmaya bizleri muvaffak kıl!
Amin"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
26. "Mânâ değişmedikten sonra isim değişmiş neye yarar?"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
27. ""Âlemdeki güzellik ilahi güzelliğin yansımasından ibarettir.""
- Esmaü'l-Hüsna Şerhi
28. "Basiret körelince kul, Hakk’tan yüz çevirip halka yönelir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
29. "“Dönüş şüphesiz Rabbinedir.” (el-Alâk, 96/8)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
30. "Mevlânâ Celâleddin er-Rûmî (k.s.) der ki:
Anbarındaki tohumu çıkarıp eken tarlasına
Anbarını boşalttı ise de, ambarı değer kazandı
Tohumunu anbarında bırakıp ekmeyen kimse ise
Gûyâ aklınca kârlı, ama zararı daha sonra anlaşılır.
Hâfız da şöyle der:
Kârun'un çok zengin hazînesini dünyâ günleri yok ettin
Bunu goncaya söyleyin ki altındakini gizli tutmasın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
31. "Celâleddîn Rûmî (k.s.) der ki:
Ey temiz yüzlü kimse, mü’minin ateşinden,
Cehennem ateşi zayıflar ve sönmeye yüz tutar.
Bu yüzden cehennem, ey muhterem çabuk geç der,
Eğer üzerimden çabuk geçmezsen nûrundan ateşim söner"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
32. "Yatağından alınmadan önce (ölüm) gaflet makamından kalk."
- Eyyühe’l Bülbül
33. "– “Namaz gibi, duânın da kabûlü için gerekli birtakım âdâb ve şartlar vardır.
Bunlardan ilki, helâl lokma ile iç dünyâmızın ıslah edilmesidir. Nitekim bu konuda: “Duâ semânın anahtarıdır. Bu anahtarın dişleri helâl lokmadır.” denilmiştir. Duânın son şartı ise ihlâs ve huzûr-ı kalbdir. Nitekim Allah Teâlâ: “Allah’a, dîni yalnız O’na has kılarak duâ edin!” (Gâfir, 40/14) buyurmaktadır. Huzûr-ı kalb olmadan insanın diliyle bağırıp çağırması, duâ etmesi, kapıya gelen kimsenin içeriye bağırarak seslenmesine benzer. Fakat huzûr-ı kalb ile yapılan duâ, insana şefâatçi olur.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
34. "Riyâ karışmış amelin kıymeti, saman gibi değersizdir. İhlas ile amel etmek ise çok zor ve ağırdır; ama her ne kadar az da olsa, kıymeti, altın gibidir."
- Çıktım Erik Dalına
35. ""Allah-u Teâlâ bizi en sevgili kuluna ümmet yapmış"...."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
36. "Nefsin ıslahı beş vakit namazla olur. Çünkü beş vakit namaz,nefsin ıslahı için farz kılınmıştır. Nefs terbiyesi Rabb huzurunda el bağlamakla olur. Zira nefsin ıslahı; huşu,tevazu ve mahvviyetle olur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
37. "Allah’ım, bizi, isimlerinin ve sıfatlarının tecellîsine mazhar eyleyip zâtının kemâline müşâhede etme bahtiyarlığına kavuştur, âmîn."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
38. "Yerinde kullanılmayan her nimet , boşa giden dua hakkı gibidir."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
39. "Çünkü insan engellendiği şeye hırslıdır."
- Eyyühe’l Bülbül
40. "O’nun rızası için olan her şey O’nun zatına ulaştırır."
- Eyyühe’l Bülbül
41. "“Allah’ım, kalbimi senin zikrin ile imar et ve şeytanın vesvesesini benden uzaklaştır."
Aminn"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
42. "Asıl Kâbe kalbdir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
43. "Hz. Peygamber (s.a.) şöyle buyurmuştur:
“Cebrâîl bana, Fâtiha’yı tamamladıktan sonra “âmîn” dememi öğretti ve bunu
söylemek, mektup sonuna vurulan mühür gibidir.” dedi."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
44. "Hakk'a vasıl olmuş mürşide teslim olmak gerekir; her
öne çıkana gönül verilmez.."
- Çıktım Erik Dalına
45. ""İnsanının zâhirinin terbiyesi nimetle ; bâtınının kalbinin terbiyesi rahmetle olur.""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
46. "Molla Câmi (k.s.) der ki:
Ey Allah'ın peygamberi, selam sana!
Feyz ve felâh senin huzurundadır.
Eğer ben senin gittiğin yoldan gitmezsem
Ümmetinin isyankârlarından olurum.
İsyan yükünün altında ezilir, ayakta duramam,
Eğer Zât-ı risâletin elimden tutmazsa..."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
47. "Mevlânâ Celâleddîn Rûmî (k.s.) şöyle der:
Sehâvet ehli olan kimseye yakışan, fakîre ihsândır.
Âşıklara sezâ olan da Cânân yolunda fedâ-yı cândır..."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
48. "“Allah’ı çokça zikredin ki, felâha erişesiniz”
(el-Cum’a, 62/10)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
49. "Rivayet olunduğuna göre Peygamber Efendimiz,kâfiler tarafından arandığı zaman Mekke'de Sevr denilen dağda bulunuyordu. Üzerinde bulunduğu dağ;
"Ya Rasulullah! Benim üzerimden in,çünkü ben,senin üstümde yakalanmandan ve böylece Allah'ın beni cezâlandırmasından korkarım." deyince,
Hira Dağı "Bana gel Ya Rasulullah,Bana gel!. Dedi"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
50. "“Kim îmânı inkâr ederse, onun ameli boşa çıkmıştır”. (el-Mâide, 5/5)"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
51. "Ariflerden birisi söyle demiştir: Kimin güvencesi Allah'tan başka bir şeye ise, Allah onu en zayıf yarattığı ile helak eder."
- Ruhu'l Beyan (10 Cilt Takım)
52. "derdini bilmeyen, derman bulamaz."
- Çıktım Erik Dalına
53. "Şeyh Sa'di (k.s.) der ki:
Senin mâtemin; yâni ölümün düğün olur,
Eğer sonun iyi ve hüsn-i hâtime ise.
Hüsrev de vefatı sırasında şunu söylemişti:
Pâdişah dünyadan gider, dudaklarından şunlar dökülür: Gönlüm gurbette asıl vatanıma doğru gitmeyi arzuluyor."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
54. "Nefs, dünyevidir ve dünyevi heveslere tapar. Nitekim Allah Teâlâ: “Hevâsını kendisine ilah edineni görmedin mi?" (el-Furkan,²⁵) buyurmaktadır.
Kalb, uhrevidir. Cennet için ibâdet eder. Allah Teâlâ: “Kim nefsini kötü arzulardan korumuşsa onun barınağı da muhakkak cennettir."(en-Naziat ⁴⁰) buyurmuştur.
Ruh, kurb makamının ehlidir. Kudret ve maiyyet için kulluk eder. Çünkü Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Kudretli hükümdarın huzûrunda, doğrulara has mecliste." (el-Kamer,⁵⁴)
Sır ise, hazretîdir. Hak Teâlâ'ya kulluk eder. Çünkü Allah Teâlâ peygamberin lisâniyle şöyle buyurur: “İhlas benimle kulum arasında bir sırdır. Oraya ne mukarreb bir melek ne de bir nebiyy-i Mürsel girebilir."
(Irâki, Muğni, 4/376)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
55. "Aşk köyünün yoluna delilsiz ayağını basma.
Ben delilsiz yüz ihtimam gösterdimse de maksad hâsıl olmadı"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
56. "“Kime de hikmet verilmişse ona büyük bir hayır verilmiştir. Bunu ise yalnız akıl sahibleri
anlayabilir.” (el-Bakara, 2/269)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
57. ""Ey çaresiz, dermana muhtaç, hor ve hakîr kalmış, zelil kişiler! Yazık ki bu nazlı ömrünüzün kıymetini bilemeyip, onu, abes işlerin gafletiyle ve bitip tükenmez isteklerin hevesiyle ziyan ettiniz. Çünkü bu geçici dünyada, uzun vadeli işler, eksik ve bozuk fikirler ile meşgul oldunuz; nefs-i emmârenin hevâsı içinde kendinizden geçtiniz. Geçiciliğine rağmen dünyaya aldandınız da, kalıcı olan âhireti unuttunuz. Yazık ki, ahiret yolu için yanınıza alacağınız, dokuz arşınlık bezden ibarettir; o da nasip olursa...""
- Çıktım Erik Dalına
58. "الحِكْمَةُ ضَالَّةُ المُؤْمِنِ أَيْنَما وَجَدَهَا أَخَذَهَا
"Hikmet, müminin yitik malıdır. Nerede bulursa onu alır.”
••
(s.a.v)"
- Eyyühe’l Bülbül
59. "Fâtiha'yı okuyan bütün Kur'ân'ı okumuş gibi olur. Çünkü Fatiha, Kur'an'ın özeti mesabesindedir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
60. "On sekiz bin âleme sığmaz iken bu aşkla
Düşürüp bu âleme nâlân-ü giryân eyleyen
Üftâde Muhyiddîn (Bursalı)"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
61. "“Duâ”, yakında bulunana, “nidâ” ise uzakta bulunan kimseye seslenmek demektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
62. "Lokman Hekîm, oğluna şöyle nasîhatta bulunmuştur:
“Ey oğlum! Allah’ı zikreden bir topluluk görünce onlara katıl. Âlim isen ilmin yararlı hâle gelir. Câhil isen sen onlardan bilgi alırsın. Umulur ki Allah, onlara rahmetini indirir; sen de bundan istifâde edersin. Allah’ı zikretmeyen bir topluluk görünce onlarla oturma! Çünkü bu sebeple âlim isen ilmin sana fayda vermemiş olur. Câhil isen onlar senin ancak cehâletini veya günahını artırır. Korkulur ki, sen de onlarla beraber Allah’ın gazabına uğrarsın.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
63. "Feyz-i aşk olmasa âdem güm olur
(Aşkın feyzi olmasa insan kaybolur)"
- Eyyühe’l Bülbül
64. "Ma'rifet ehli âlimler der ki:“İstiaze", Allah'a yaklaşmak için vesîle, O'ndan korkanlar için sığınak, günahkârlara tutamak, helâke uğraşmış olanlara barınak, âşıklara gönül aydınlığıdır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
65. "“Sizin hoşlanmadığınız şeylerde belki de hayır
vardır.” (el-Bakara, 2/216)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
66. "Zira kalb, Allah’ın nazargâhıdır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
67. "Sâib der ki:
Bu âlemde gündüzü karanlık olanları ara bul!
Ki sen öldükten sonra bu hayrın sana bir kandil olsun."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
68. "Kendisine bütün hayırları bağışlayan Mevlâ'sından kaçan; bekâsı olmayan nefsânî ve dünyevî şeyler peşinde koşan kimseye şaşarım. Allah'dan kaçış ve kurtuluş mümkün değildir.
"Ama gerçek şu ki, gözler kör olmaz; lâkin sinelerdeki kalbler kör olur."
(el-Hacc, 22/46)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
69. "Hikmet ehli kişiler der ki: "Çocuğun ana-baba üzerindeki hakkı üçtür: Güzel bir isim koymak, Kur'ân-ı Kerîm, edeb ve ilim öğretmek ve sünnet ettirmektir."
Kur'ân-ı Kerîm'i öğrenmekten asıl gâye gereğiyle amel edip, adabıyla ahlâklanmaktır. Nitekim şöyle bir söz vardır:
"Kur'ân insanlara güzel bir hayat sunmak için indirilmiştir. Sûreleri güzel sesle okumak için değil!" Kur'ân'ın bir zahiri, bir de bâtını vardır. Bâtınının da birden yediye kadar derecesi vardır. Mesnevî'de şöyle gelmiştir:
Ey oğul, sen Kur'ân'ın zâhirini görme,
Şeytan Adem'in bedenini gördü, ulviyetini görmedi.
Kur'ân'ın zahiri, Adem'in vücûduna benzer,
Adem'in nakış ve süsü aşikardır, rûhu gizlidir, görülmez."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
70. "Mesnevî'de şöyle denir:
Kul, derd ve zahmetlerinden Hakk'a feryad eder,
Kendi sıkıntılarından yüzlercesini arzeder, Nihayet Hakk buyurur ki: Derd ve sıkıntı, Yalvararak mutlaka seni Hakk'a dost yapar
Sen bu derd ve şikâyetleri, nimet say! Onlar seni bizden uzak, bizi kapından kovulmuş eylemesin!
Hak yolun sāliki; zât, sıfat ve fiillerinden fânî olmalı; sıddīklardan ve yakîne erenlerden olmak için ilâhî emirlere uymalıdır. Yâ Rabb, bizi tuzaklarından gåfil eyleme, bize zikrini unutturma, her hâl ve işinde seninle beraber olanlara ilhâk eyle, âmîn. Muhammedü'l-Emîn'in makamı için dualarımızı kabül eyle!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
71. "Şeyh Sa'dî (k.s.) der ki:
Eğer tuttuğun yol, tarîk-ı müstakîm değilse,
Senin seccadeni ateş üzre sererler..."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
72. "Bilsin ki insan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur. (Necm 39)"
- Ruhu'l Beyân Kuran Meali Ve Tefsiri (23 Cilt Takım)
73. "Kur'an emredip nehyederken,umid ve korkuyu gösterip va'd ve tehdid ederken isyân edene çok yazık!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
74. "Rızk iki nevîdir, biri rızku'l-yevm (günlük rızık/yeme-içme) ve biri dahî gıdâ-ı ervâhtır (rûhun gıdâsı/rızkıdır.)"
- Mesnevi Şerhi
75. "İsrailoğullarında dindar bir adam vardı. Bu adamın kü çük bir oğlu ve bir tane de danası vardı. O zât bir gün danasını ormana götürdü ve şöyle dedi: "Allah'ım! Oğlumun bu danasını, oğlum"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
76. "Adalet ile gökler ve yeryüzü ayakta kalır."
- Eyyühe’l Bülbül
77. "Hak yolunu sıdk ile taleb edenin, büyük velîlerin hâllerinden münâsebetsizce konuşan, onların şekline bürünüp hırkalarını giymekten başka nasîbi olmayan kimselerle düşüp kalkması uygun olmaz.
Çünkü mizac, mizacdan çalar ve etkilenir."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
78. "Hâfız şöyle der:
Rabbim! Hidâyet bulutundan bir yağmur gönder
Toz gibi ortadan kalkmadan önce"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
79. "***
"Allah bize hayırlı bir son ihsan etsin."
***"
- Şerh-i Rümuzat-ı Hacı Bayram Veli / Çalab’ım Bir Şar Yaratmış
80. "Her mümine sabah ve akşam imanını
tazelemek lazımdır, eğer nikâhında şüphe olduysa onu da yenilemelidir."
- Müminlere Armağan
81. "Fudayl b. İyad'ın şöyle dediği rivayet edilir:
“Ahiret yolculuğuna çıkan kişi kendini dört çeşit ölüme; yani beyaz, kırmızı, siyah, yeşil ölüme hazırlamalıdır.
Beyaz ölüm, açlıktır.
Siyah ölüm, insanların kınamasıdır.
Kırmızı ölüm, şeytana muhalefettir.
Yeşil ölüm, üst üste, peş peşe gelen zorluk ve acılardır.
Şayet kişi kör ve sağır kesilirse şüphesiz ki şaşırır ve doğru yolu bulamaz.”"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
82. "*“İşte benim doğru yolum budur”* (el-En’am 6/153) âyeti gereği, nefsin direnmesine rağmen mâsivâdan yüz çevirmeyi istemek ve bütünüyle Allah'a yönelmeyi dilemektir. Bu öyle bir yöneliş olmalı ki; Allah Teâlâ, İbrâhîm (a.s.) gibi kendisine oğlunu kurban etmeyi emretse tereddütsüz yerine getirmeli, İsmâîl gibi kesilmese bile, kesilmek için boyun vermelidir. Yûnus gibi kendisini denize atabilmelidir. Mûsâ (a.s.) gibi yüksek derecelere ulaşsa bile kendisinden Hızır’a talebe olması istenince derhal kabûl edebilmelidir. Yahyâ ve Zekeriyyâ (a.s.) gibi, vücûdu testereyle ikiye ayrılarak öldürülecek olsa bile, emr bi’l-ma’rûf ve nehy ani’l-münker’den geri durmamalıdır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
83. "Göz gayriye baktı ise / Dilden hata çıktı ise
Hakkı gönül yıktı ise / Estağfirullahi'l-azim
•••"
- Müminlere Armağan
84. "İbn Abbas (r.a.) şöyle demiştir: Allah Teâlâ, Hz. Âdem’i cennetten yeryüzüne indirdiği vakit ona: “Ey Âdem! Git ve benim için bir ev yap, meleklerin arşımın etrafında dolaştıkları gibi onu tavâf et. Onun yanında beni zikret.” dedi."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
85. "“İnananlar ve sâlih amel işleyenleri îmânlarına karşılık Rabbları doğru yola iletir.”
(Yûnus, 10/9)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
86. "Sâib der ki:
Rızâ makamında servi ağacı gibi dosdoğru durmuşum.
Kendi bahar ve hazânıma, sevinç ve üzüntüme aldırmam"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
87. "Hz. Peygamber (s.a.) şöyle buyurur: "Ahirete nazaran dünyanın durumu, herhangi birinizin bir parmağıyla denizden alabileceği su kadardır. Bakın bakalım ne kadar su alabileceksiniz."
Öyle ise dünyayı elde etmek, onu elde edenlere hiçbir fayda sağlamayacağı gibi, dünyayı kazanmamak da kazanamayanlara bir zarar vermez."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 3. Cilt
88. "Rivâyete göre Ebû Hanife alacaklısı bulunduğu kimsenin ağacı altın-da gölgelenmezdi. Çünkü bir hadiste: “Menfaat celbeden her karz(borç) ribâ (fâiz) olur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
89. "Ebu'l-Abbas ibn Atâ der ki:“Kendilerine nimet verilenler tabaka tabakadır. Ârifler: Allah'ın kendilerine ma'rifet nimetleriyle ikramda bulunduğu kimselerdir. Velîler: Sıdk (doğruluk), rızâ (hoşnutluk), yakîn ve safvet verdiği kimselerdir. Ebrâr: hilim (yumuşaklık) ve re'fet ( merhamet) sıfatı ihsân buyurduklarıdır. Mürîdler: Tâat lezzeti in'am ettikleridir.
Mü'minler: İstikamet verdikleridir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
90. "Kul Allah’ı tanırsa O’nu sever,
O’nu sevince zikreder.
Zikredince zikrin tadını alır.
Zikrin tadını aldıktan sonra kulun başka şeylerle uğraşması mümkün değildir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
91. "Kalb ile îmânın taze olsun, dil ile ikrârın değil.
Ey içinde hevâsı taze olan kişi,
Taze hevâ, taze îmân demek değildir.
Bu hevâ denilen kapı kilidinden başkası değildir"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
92. "“Sonra sana İbrâhîm’in dinine uymayı
vahyettik.” (en-Nahl, 16/123)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
93. "Söylesene bu gaflet ve uyku ne zamana kadar devam edecek!"
- Eyyühe’l Bülbül
94. "Allah Teâlâ "Nihayet insan güçlü çağına erip kırk yaşına varınca..." (el-Ahkaf, 46/15) buyurmuştur.
"Emrolunduğunuz şeyi yapın. Çünkü siz emrolunduğunuz şeyleri yapmak süretiyle Allah'a yaklaşırsanız, O da, va'd olunduğunuz şeyleri yapmakla size yaklaşır. Çünkü O, "salih amel işleyenlerin sevabını zâyi etmez." (el-Kehf, 18/30)
İster o salih ameli gençlikte, isterse yaşlılıkta yapmış olsun."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
95. ""O ki, yeryüzünde ne varsa hepsini sizin için yarattı." Sizi hiçbir şey için yaratmadığı halde her şeyi sizin için yarattı. Bilakis sizi kendi si için var etti. Nitekim åyet-i celilede: "Seni kendim için seçtim." (Taha, 20/41) buyurulmuştur. Yani, benden başka bir şey için olma. Zira ben senden başka bir şey için değilim. Benim için olduğun kadar, ben de senin için olurum. Rasûlullah (s.a.) buyurmuşlardır ki: "Kim Allah için olursa Allah da onun için olur. "93 Mevcüdättan hiçbir şeyde bir insanın Allah için, Allah'ın da kul için olması özelliği şeklindeki isti dād yoktur. Burada büyük bir sır vardır. Bu sebeble Allah'dan başka şeylerle meşgul olma ki O'nsuz kalmayasın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
96. "Mevcudattaki bütün eşyaya tecelli eden ve diğer isimleri kendinde toplayan, Allah'ın "Nûr" ismidir."
- Çıktım Erik Dalına
97. "Anlatıldığına göre Süfyan Sevri, akşam namazında bir cemâate imam olur. Fâtiha’yı okurken “Ancak sana kulluk eder, ancak senden yardım dileriz” âyetine gelince bayılıp düşer. Kendine geldiğinde bayılmasının sebebini sorarlar: Der ki: “Ancak sana kulluk eder ve ancak senden yardım dileriz” deyince, öyleyse niye doktorların ve sultanların kapısına koşup duruyorsun? denilmesinden korktum."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
98. "Bu serkeş nefs öyle süratle koşar ki,
Akıl onun dizginini tutmaya güç yetiremez.
Kimse nefs ve şeytanla başa çıkamaz,
Karıncaların kaplanın hücûmuna ne tesiri olabilir?"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
99. ""Ayrılık yarası ve hicran elemiyle pâre pâre olmuş
ve aşk arzusuyle dolmuş bir gönül dilerim....
İştiyâk derdinin mânasını ona açmak ve hâkimi ifade için...."
(Sîne hâhem şerha şerha ez firâk
Tâ bigûyem şerh-i derd-i iştiyâk)"
- Mesnevi'nin Ruhu
100. "Ben "dost" diye, ancak Hz. Dost'a yâni Hakk'a derim.
Çünkü dost, dost sözünü korur, başkasına söylemez."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
101. "Akıllı insana gereken, kıyâmet gününde şefaatlerine nâil olmak için salihleri çok sevmektir. Şefaatçileri, hasımları olan kimsenin vay hâline!"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
102. "Gerçek istiâze, yâni şeytandan Allah'a sığınma; yalnızca sözle mümkün olmaz. Ve sâdece "eûzü" çekmekle gerçekleşmez. İstiâzenin gerçekleşebilmesi için kalb, dil ve fiil uygunluğu gereklidir. Diliyle “Allah'a sığındım" diyen, fakat hâli ve fiili ile şeytana sığınanın istiâzesi mâkbul olamaz. Böyle bir istiazede, nefs ile şeytan, günah ve azgınlıkta birbirileriyle işbirliği yapıyor, demektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
103. "Ahırete kesin îmân, ona hazırlanmayı gerektirir. Nitekim: "Şu on grup insan aldanmıştır." denilir:
1. Allah'n kendisini yarattiğını bilen fakat O'na kulluk etrmeyen,
2. Allah'ın kendisini rızıklandırdiğına inanan fakat O'na güvenmeyen ve onunla tatmin olmayan,
3. Dünyânın geçici olduğunu bilen fakat yine ona aldanan,
4. Vàrislerinin kendisine düşman olacağnı bilen; yine de onlar için
mal toplayan,
Şâir der ki:
Sen âhırete beraber götürmek için kendine yarar amel yap.
Çünkü âhirette çocuklarından bile fayda gelmeyecektir.
5. Olümün kendisine yaklaşmakta olduğunu gördüğü halde ona hazırlık yapmayan,
6. Kabre gireceğine inanan fakat onun imarına çalışmayan,
7. Hak sâhibinin kendisini hesâba çekeceğini bildiği halde ona delil
hazırlamayan,
8. Sırattan geçeceğini bildiği halde günahını hafifletmeyen,
9. Cehennemin günahkârların yurdu olduğunu bildiği halde günahlardan sakınmayan,
10. Cennetin iyilerin yurdu olduğunu bildiği halde iyi ameller işleme-
yen. Bu saydıklarm et-Teysîr'de böylece zikredilmiştir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
104. "Salihlerden bir tanesi şöyle anlatıyor:
"Bir gece seher vakti yolun kenarında bulunan evimde Tâhâ Sûresini okuyordum. Tâhâ Sûresini bitirmiştim ki, beni bir uyku bastırdı. Uyuyakalmışım. Rüyamda gökten bir adamın elinde bir sayfa ile indiğini gördüm. Adam sayfayı getirip önüme açtı. Sayfada Tâhâ sûresi yazılıydı ve her kelimenin altına on iyilik (sevap) yazılmıştı. Ancak bir kelimenin altı boştu, kelimenin altına hiçbir şey yazılmamıştı. Ben, sayfayı getiren zâta:
- “Vallahi, ben bu kelimeyi de okumuştum. Fakat bunun altında sevap göremedim " dedim. Adam:
"Doğru söylüyorsun, sen o kelimeyi okumuştun, biz de altına sevabını yazmıştık. Fakat arşın altından bir münadi: “O kelimenin sevabını silin” diye seslendi. Biz de o kelimenin sevabını sildik” dedi.
Ben ağlamaya başladım ve :
- “Niçin böyle yaptınız?” dedim. O zât şu karşılığı verdi:
“O kelimeyi okurken bir adam(evinin) yanından geçiyordu. O adam duysun diye sesini yükselttin. Bunun için o kelimenin sevabı gitti.”"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
105. "Yunus der hoca istersen var bin hacca
Hepisinden iyice bir gönüle girmektir
Yunus Emre"
- Kabe ve İnsan
106. "Bereket demek ilâhî hayrın her şeyde sâbit olması demektir. Buna göre
“mübârek” demek sözünü ettiğimiz ilâhî hayrın içinde bulunduğu şey demektir. İlâhî hayır insanların hissedemeyeceği biçimde ve sayılmayacak derecede Allah Teâlâ’dan kaynaklandığına göre, gözle görülmeyecek şekilde fazlalık müşâhede edilen her şeye mübârek denmiştir.
......
Cafer (k.s.) der ki;
Allah Teâlâ her şeyden bağını kesip de kendisine yönelene ya da
.
"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 22. Cilt
107. "Sadaka belayı defeder, ömrü uzatır."
- Esmaü'l-Hüsna Şerhi
108. "İnsana "insan" adı verilmesi, onun hemen çevresiyle ünsiyet edebilme özelliğindendir. İnsanın azîz rûhu, kötü nefsle bir arada bulunması sebebiyle kötü özellikler kazanır. Ruh artık nefsin iyi ve güzel gördüğünü iyi ve güzel görmeye ve onun tad aldığı şeylerden tad almaya, hayvânî otlaklardan nemâlanmaya başlar. Sonuçta rûhânî gıdalardan kesilir ve üns bahçelerinde Hakk ile komşu olmayı ve yüce mekânları unutur. Halka bu yüzden "nâs" denir. Çünkü insanlar unutkandır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
109. "Gönlünün darmadağın olmasını istemezsen,
Darmadağınık olanları hatırdan çıkarma!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
110. "Fâtiha Sûresi'nin fazîletlerinden biri de Hz. peygamber (s.a.)'in şu hadisinde anlatıldığı konudur. “Tevrat'ta, İncil'de, Zebur'da Fâtiha gibi bir sûre olsaydı, Hz. Mûsâ'nın kavmi Yahûdi, Îsa'nın kavmi de Hristiyan olmazdı, Dâvud'un kavminin şekli değişmezdi. Herhangi bir müslüman bu âyeti olursa Allah ona Kur'an'ın tamamını okumuş ve her mü'min erkek ve kadına sadaka vermiş gibi ecir verir.""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
111. "... İnsan kalbine getirmediği şeyi diline almaz."
- Tuhfe-i Bahriyye Tevhid ve Sırlar Denizi
112. "Nefs, oruçla öldürülür. Zekâtla yıkanıp temizlenir, namazla rûhânî mîrâca tırmanır ve nihâyet hac ile vuslata kavuşur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
113. "“Siz sözlerinizle muhabbet iddiâ ediyorsunuz ama, davranışlarınız bunu yalanlıyor.
Halbuki seven sevdiğinden gelen her şeyi hoş karşılar.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
114. "Ey cân, dünyânın direği gaflettir.
Dünyâ için akıllılık âfet sebebidir.
Akıllılık ve uyanıklık “lâ-mekâni” tarafından gelir.
Mekânsızlık âlemi galebe çalınca dünyâ delî olur,
Akıllılık güneş gibidir; hırs da buz gibi.
Akıllılık su gibidir, bu âlem de kir ve pas gibi."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
115. "İncil'de şöyle bir darb-ı mesel vardır: "Sizin kalbleriniz çakıl taşı gibidir, onu ne ateş pişirebilir, ne su yumuşatabilir, ne de rüzgâr uçurup hareket ettirebilir."
Sa'di der ki:
Demirin veya mâdenin cevherinde kabiliyet varsa
Ustanın ustalığının eseri (terbiyesi) onda görülür.
Kabiliyeti olmayan demiri parlatmaya,
Hiçbir ustanın gücü yetmez, çünkü onda yetenek yoktur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
116. "Zikri devam edenin Allah ile beraberliği devam eder!"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
117. "Şeytan,insan tabiatına oburca yemek içmek suretiyle musallat olur. İnsan yeme-icmeyi azaltıp oburluğu bıraktığı takdirde,midesinin ve nefsinin önüne geçmiş olur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
118. ""Kişi bilmediği şeyin düşmanıdır.""
- Tuhfe-i Bahriyye Tevhid ve Sırlar Denizi
119. "Bütün nisbetlerden, izâfetlerden ve kayıtlardan kesil!"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
120. "Ölüp de istirahata kavuşan ölü değildir. Asıl ölü, yaşayan ölülerdir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
121. "..."Hazret-i Allah, Âdem aleyhisselam'ı yaratmazdan evvel yüz bin âdem yarattı.""
- Kırk Hadis Şerhi
122. "Ref etti gamın cümle-i efgârı dilimden
Ben düşmüşü kaldırdı yine tuttu elimden
(Senin derdin gönlümdeki bütün kederleri yok etti. Ben düşkünü elimden tutup yine kaldırdı.)"
- Eyyühe’l Bülbül
123. "Serâ: Arz, yeryüzü.
Süreyyâ: Ülker dedikleri altı yıldızdır ki, ikişer ikişer birbirinin karşısındadır. Ayın menzillerindendir. Serâ'dan Süreyyâ'ya demek, yerden göğe dek demektir."
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
124. "Kişi kendi cinsinden olanın huyunu alır
Habis olanla karşılaşmaktan sakın
Rüzgâr kötü bir alandan geçince
Pis havadan kötü kokular alır
Şu halde mutlaka hayırlı kişilerle oturup kalkmak, sohbet etmek ve büyüklerin sözlerinden öğüt almak gerekir."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
125. "Sa’dî şöyle der:
Dost, bana pek yakındır, benimledir.
Hayret ki ben O’ndan çok uzağım."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
126. "Hâfız der ki:
Bu iki kapılı handan çaresiz göçülecektir.
Maişetinin yüksek ve alçak olmasının önemi yoktur.
Varlığa sevinme, yokluğa üzülüp yerinme.
Zira her kemâlin bir zevâli vardır, nihâyet yokluktur.
Kanad açıp uçarak yoldan çıkma, zira uzağa atılan ok,
Bir süre havada gitse de sonra yere düşecektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
127. "Rivâyete göre İmâm Gazzâlî hazretleri, ins ve cinnin müftüsüydü. Bir gün cinlere: “Âlemde neler olup bittiğini” sordu. Cinler, “Zemahşerî, tefsîre dâir mühim bir eser kaleme alıyor. Şu anda eserin yarısına kadar geldi” dediler. Gazzâlî cinlere: “O’nun yazdıklarını bana getirin” dedi. Cinler de Zemahşerî’nin tefsîrinin yazılan kısmını alıp getirdiler. Gazzâlî, yazılan eserin bir nüshasını çıkardı. Cinler de asıl nüshayı yerine götürüp koydular. Bir ara yanına gelen Zemahşerî’ye Gazzâlî bu nüshayı gösterdi. Zemahşerî şaşkına döndü ve hayretle şunları söyledi: “Eğer bu eser benimse buraya nasıl geldi? Çünkü ben onu kimseye göstermedim. Eğer başkasının ise lâfız, mânâ ve tertipte bu kadar benzerlik aklen mümkün değildir.” Bunun üzerine Gazzâlî şu karşılığı verdi: “Evet bu senin yazdığın eserdir. Bize cinler aracılığıyla ulaşmıştır.” Bu cevap karşısında cinlerin bu tür hizmetleri husûsunda tereddüdleri olan Zemahşerî, onların varlığını itiraf etmek zorunda
kaldı.”
Buradan cinlerin gaybı bildikleri anlamı çıkmaz. Nitekim Allah Teâlâ: “Cinler, eğer gaybı bilselerdi çalışmanın verdiği bu horlayıcı sıkıntı o küçük düşürücü azâb içinde kalmazlardı.” (Sebe’, 34/14) buyurmaktadır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
128. "“Kanaat, tükenmez bir hazinedir. “"
- Çıktım Erik Dalına
129. ".
Rivâyette gelir ki Hazret-i Âdem, Hâbil'in katlinden dolayı âlemdeki karışıklığı ve yeryüzündeki fesâdı gördüğünde çok üzüldü ve ciğerinin kanından gözlerinin kadehi doldu. Mersiye olarak Süryânice birkaç söz söyledi.
Beldeler ve üzerinde yaşayanlar değişti.
Şimdi yeryüzü toz toprak çirkin bir hâlde
Rengi ve tadı güzel olan her şey değişti,
Ve sağlıklı yüzün gülümsemesi azaldı...
."
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
130. "Şeriat, mârifetin kabuğudur; kabuğa sarılan özü elde eder."
- Çıktım Erik Dalına
131. "Bir kimse üzerinden Allah’ın lütfunun kesildiğini zannederse, bu aklî, tabîî ve şer’î konulardaki bakış eksikliğinden kaynaklanmaktadır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
132. "Sa’dî der ki:
Düşkünlere rahmetiyle yakındır Allah,
O’dur yalvaranların duâsına ilticâgâh."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
133. "Allah’ım! Bize kemâl-i kereminle muâmele et. Bizi yüce huzûruna ve Harem’ine ulaştır."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
134. ""Sırtınıza bir demet odun yüklenerek satmanız, her hangi bir kimseden dilenmenizden hayırlıdır. O kimse de "ya verir ya vermez.'"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
135. "Allah-u Tealâ ibrahim aleyhisselamı kendine dost edindiği zaman, melekler Allah-u Tealâ'ya (itiraz etmek için değil de, hikmetini öğrenmek maksadıyla) şöyle dedi ler:
-Ya Rabbi! İbrahim"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
136. "Bunların kalblerinin taşa benzetilmesi, onların zikr-i hakiki olan zikrullah ile kalblerini yumuşatmamalarındandır. Aslında zikr-i hakiki ile Hakk, yardıma gelir:
"Beni zikredin ki, ben de sizi zikredeyim."
(el-Bakara, 2/152) âyetinde buna işaret vardır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
137. "...haram yiyicilerin uzuvlarından taat ürünü bitmez."
- Müminlere Armağan
138. "İnsanın evladı iman ve küfürde ana
babaya bağlıdır. Bu yüzden bazı âlimler,
"Kâfirlerin buluğa ermemiş olan çocukları
cehennemde kendileriyle birliktedir"
dediler, lâkin azaba uğrarlar mı azap
görürlerse nasıl görürler, buna dair bir şey
söylemediler."
- Müminlere Armağan
139. ""İstiâze", Allah'a yaklaşmak için vesîle, O'ndan korkanlar için sığınak, günahkârlara tutanak, helâke uğramış olanlara barınak, âşıklara gönül aydınlığıdır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
140. "Vaktiyle müşrikler,bir işe başlarken tanrılarının adını anarak; Bismi'Latı ve'l Uzzâ derlerdi. Müşrikler böyle yaparsa, tevhid ehli müslümanın bir işe başlarken Allah'ın adını anması elbette gerekir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
141. "Allah’ım! Bizleri hakîkî muhabbet, yakîn ve temkîne ulaştır!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
142. "Sâib şöyle der:
Mayası toprak olan her insanda Hallâc neş’esi bulunmaz.
Her çanak çömlek parçasından fağfur sadâsı duyulmaz."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
143. "Molla Câmi şöyle der:
Cihân, bizim sevgilimizin güzellik aynasıdır.
Öyleyse her zerrede O’nun vechini müşâhedeye çalış!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
144. "“İnsanın kalbi öyle olmalıdır ki, bir tabak içine konulup halka arz olunsa; içinde hayâ edecek bir nesne bulunmaya.”"
- Kırk Hadis Şerhi
145. "Münafık, yaptığı işi, vebâlinin ne olduğunu düşünmeksizin yapar. Mü'min ise yaptığı işin akıbetinin ne olacağını düşünerek ve bilerek amel işler.
Yaptığı işin iyi veya kötü olduğunu bilmeyen kişi Rabbine karşı hangi özrü ileri sürebilir?"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
146. "Rivayete göre Ebû Cehil'e aid zengin mallarla yüklü bir kafile Şam'dan yedi grup hâlinde geldi. Allah Rasûlü ve ashabı gelen bu kafileye bakıyordu. Sahâbīlerin çoğu aç ve çıplaktı. Allah elçisinin gönlüne düştü ki, ashabının zarûrî ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir şeylere sahib olsa! Bunun üzerine bu âyet nazil oldu:
"Şu kesin ki, biz sana namazda tekrarlanan yedi âyet ile şu yüce Kur'ân'ı verdik." (el-Hicr, 15/87)
Yâni Ebû Cehil'in yedi kafilesi yerine sana bunu verdik. Biz sana verdiğimiz bu büyük ve değerli hediyeye öfkeyle bakmasın diye Ebû Cehil'e bu kafileyi verdik. Nitekim sen de bizim ona verdiğimiz âdî dünya metâına bakma!. Allah Teâlâ Hazretleri, Hz. Peygamber'in dilek ve temennisinin kendisi için değil, ashâbı için olduğunu bildiğinden:
"Onlara üzülme!" (en-Nahl, 16/127) buyurmuş ve malın faydasından çok daha kıymetli olan şeyi emrederek:
"Mü'minlere şefkat kanadını indir." buyurmuştur. (el-Hicr, 15/88)
Çünkü senin tevâzuun, onların kalblerinin sevgililerine kavuşmasından daha hoştur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
147. "Bir kimse iman ve ibadet iyidir,
güzeldir diye inansa ve ibadet etse, onun
imanı sahihtir yani sağlam ve makbuldür.
Eğer cennet için ve cehennem
korkusundan dolayı ibadet etmişse bu
diğerine göre daha düşüktür. Zira Allah
Teâlâ cennet ve cehennemi yaratmasa
dahi ibadete müstahaktır. Çünkü o kişiyi
yaratmış ve nimet vermiştir. Varlık
nimetine ve lazımdır. Bunun şükrü
övmek ve ibadet etmektir. diğerlerine şükretmek nimet vereni övmek ve ibadet etmektir."
- Müminlere Armağan
148. "Sen ona hizmet etmediğin halde,O sanki başka kulu yokmuş gibi seni terbiye edip beslemektedir. Sen ise kullukta sanki O'ndan başka bir Rabbın varmış gibi davranmaktasın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
149. "Hazreti Ebubekir Sıddîk (r.a.) buyurur:
"Gördüğüm her şeyde, önce Allah'ı gördüm"..."
- Çıktım Erik Dalına
150. "Ya Rabbi, bizi cemâlinden ve senden mahrûm etme! Bizleri Sana visâli elde etmekle "kazananlar" zümresinden eyle!"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
151. "İnsan yaptığı işleri İslam terazisine vurmalıdır."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
152. "“Dünya sevgisine esir olanın hidayeti ölümü çokça hatırlamakladır.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
153. "Efendimiz (sallâllahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
“Ruhlar düzenli ordular gibidir. Ruhlar âleminde birbirleriyle tanışanlar dünyada kaynaşır, birbirini yadırgayanlar da ihtilâfa düşerler.”"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 2. Cilt
154. "Din gününün sâhibinin sözleri sabahın sâdık Fecri gibi doğunca nefs esaretinin gece karanlığı sona ermiş olur. Sonuçta kul hiçbir şeye kâdir olamayan bir abd-i memlûk olduğunu anlar. Mâliki ona merhamet eder. Va'di gereği onu kerem lisâniyle anar. Çünkü “Siz Ben'i anın, Ben de sizi anayım" (El-Bakara 2 ) buyurmuştur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
155. "“ İnsan geldiği Cenneti unutuverdi “"
- Ruhu'l-Beyan Tefsiri (28 Cilt 32 Kitap)
156. "Peygamber (s.a.) buyurdu:
"Hiç kimseyi sadece ameli kurtaramayacaktır." "Seni de mi ya Rasûlallah?" denilince:
"Rabbimin fazlı yetişmezse benim amelim de beni kurtaramaz. "buyurur. (Buhârî, Rikak)
Hadîsten de anlaşılacağı üzere kurtuluş, sadece Allah'ın yardımıyla mümkündür."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
157. "“Ömrünü üzüntü ve kederle telef etme
Çünkü fırsat aziz, vakit kılıçtır”"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 4. Cilt
158. "Kur'an-ı Kerim'de gelir: "Eğer bilmiyorsanız ilim sahiplerine sorun.""
- Tuhfe-i Bahriyye Tevhid ve Sırlar Denizi
159. "Allah Teâlâ da buyuruyor ki:
“Biz ateşe “İbrâhîm için serinlik ve selâmet ol” (el-Enbiyâ: 21/69) demiştik."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
160. "Şeyh Üftâde Efendi (k.s.) şöyle demiştir:
“Hakiki varlık denizinde fâni varlığımızı
ve benliğimizi yok etmeden maksûda ulaşmak mümkün değildir.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
161. "Dünyâ tümüyle zâten az bir metâdır; kâfirin ondan alacağı nasîbi ise, azın da azıdır.
Allah’ın ona dünyâda vereceği nimet kendi cinsinden olan diğer birtakım nimetlere
kıyasla çok olsa da, âhıret nimetine kıyasla azdır. Sonlu olan bir şey, sonsuz olana
nisbetle nasıl az olmasın ki?"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
162. "“ İnsan geldiği Cenneti unutuverdi “"
- Ruhu'l-Beyan Tefsiri (28 Cilt 32 Kitap)
163. ""Gam" kalbi örten hüzüne denir,
Semâyı örttüğü için, buluta da aynı kökten (el-Gamâm ) الغمام denilmiştir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
164. "Allah'ın dışında kalan herşeyden uzak durma mānāsına gelen tâkva, sâliklerin varabileceği en son derecedir. Abidlerin ibadetlerine aldanmayıp sürekli korku ve ümid arasında olmaları gerekir. Nitekim Allah Teâlâ Hazretleri:
"Onlar korkarak ve umarak Rabb'lerine duâ ederler." (es-Secde, 32/16) ve
"O'nun merhametini umarlar." (el-İsra, 17/57) buyurarak, kulların kendisine karşı hangi halde bulunmaları gerektiğini bildirmiştir.
Sa'di (k.s.) şöyle demiştir:
Eğer adamsan, adamlığını söyleme, Çünkü her süvârî, topu ve atı ileri götüremez.
Yani ibadeti sebebiyle her abidin îmânı hâlistir , denilemez."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
165. "Sırr-ı kader gizlidir. Kaderdeki incelikleri ve sırları Allah'dan başka kimse bilemez."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
166. "Sen âhırete beraber götürmek için kendine yarar amel yap.
Çünkü âhırette çocuklarından bile fayda gelmeyecektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
167. "Hz. Peygamber (s.a.) buyurur:
"Allah'ın hazinesi dopdoludur. Gece ve gündüz ondan yapılan infâk onu eksiltmez.""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
168. ""Allah Teâlâ madem ki onların îmân etmeyeceklerini haber vermektedir. Öyleyse Nûh kavmine yaptığı gibi onları niye helâk etmiyor?" Deriz ki:
Çünkü Peygamberimiz âlemlere rahmettir. Nitekim kitâb-ı ilâhîde onun hakkında şöyle buyurulur:
"Sen içlerinde iken Allah onlara azab etmez. Onlar bağışlanma dilerlerken de elbette Allah onlara azab edecek değildir." (el-Enfâl, 8/33)
Ayrıca bir şeyin vukûunu veya adem-i vukûunu haber vermek, o şeye muktedir olma gücünü ortadan kaldırmaz. Nitekim Allah Teâlâ kendisinin veya kulun iradesiyle yapacağı işten haber veriyor. Bu ise yapılmasına güç yetirilemeyecek şeyin emredilmesinin cevâzı anlamına gelmez."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
169. "Allah Teâlâ:
"Câhiller kendilerine lâf attıkları zaman "selâm" derler."
(el-Furkan, 25/63) buyurur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
170. "Sen sendesin, onu görmezsin; derdine derman sendedir, ancak bilmezsin. Sen kendini küçük bir şey sanırsın, halbuki bütün âlem sendedir."
- Çıktım Erik Dalına
171. "İnsanın işleri âraz hükmünde olup, niyete bağlıdır; eğer kişinin kasdı doğru ise amel niyete bağlı olarak cevherleşip kıymet kazanır ve yücelerdeki makamına erişir.Aksi halde çamur olmaktan kurtulamaz."
- Çıktım Erik Dalına
172. "Nefsini beğenerek onu kendisine dost edinen, her şeye düşman ve her düşmana mağlup olur."
- Çıktım Erik Dalına
173. "“Şeytan insan tabiatına oburca yemek içmek suretiyle musallat olur. İnsan yeme içmeyi azaltıp oburluğu bıraktığı takdirde midesinin ve nefsinin şehvetine önlemiş olur o zaman şeytan ona nüfuz edecek imkanı bulamaz onu etkileyemez.”"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
174. "Eğer Hakk, huzûr-ı mâneviyesine çağırırsa, lütuf olur.
Eğer kahrıyla kovacak olursa elimizden ne gelir?
Allah Teâlâ, kullarına bol rızık, sağlık ve sıhhat vermekte ve bu nimetlerine karşılık, onlardan kulluk yapmalarını beklemektedir. Eğer kullar istenileni yapmaktan kaçınırlarsa bu sefer bolluk ve darlıkla imtihan eder. Umulur ki kullar, Allah'a yönelirler. Çünkü Allah'ın murâdı,kullarının isteyerek veya istemeyerek de olsa, kendisine dönmeleridir. İsteyerek dönmek, ahrârın; zorla dönmek de ağyârın işidir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
175. "İdrâkte insanın sınırı varlık âlemidir. Bunun ötesine akıl ermez, nazar ulaşmaz."
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
176. "İyi doktor, kötü dişi yerinden çıkarır.
Tâ ki o sevgiliyi derd ve hastalıklarından kurtarsın.
Dişler noksanlaşır ama, ağrılar azalır.
Elbette şehidler, makâm-ı fenâda diridirler.
Başın bedenden ayrılmasına râzı olan şehîd:
Zaman içinde onun yerine, yüzbin baş kazanır.
Allah yolunda kesilmiş boyun, şehâdet şerbeti içer.
Fakat bu şerbeti ancak “Belâ” diyen boğaz içebilir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
177. "Nitekim şâir der ki:
Allah’ı sevdiğini iddia ediyorsun.
Halbuki O’na isyanda berdevamsın.
Andolsun ki bu görülmedik bir iş.
Sevginde samimi olsaydın eğer,
İsyan değil, itâat ederdin.
Zira seven sevdiğine boyun eğer"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
178. "Yavuz Sultan Selim Hazretleri (Rahmetullahi aleyh) vefatı yaklaştığı zaman, Hasan Can'a: "Hasan vakit ne vakittir?" diye sormuş, Hasan Can'in: "Devletlüm! Vakit, Allah ile beraber olma vaktidir," diye cevap vermesi üzerine, yatağında doğrulmuş ve şöyle demiştir: "Bre Hasan! Sen bu zamana kadar bizi kiminle bilirdin?"
Daha sonra Hasan Can'a, Yasîn Sûresini okumasını emretmiş, Hasan Can Yasin Sûresini okumaya başlamıştır.
سلام قولا من رب رحيم
"Çok merhametli olan Rab'den bir söz olarak
(kendilerine) "Selam" (vardır)." Ayetine gelince de, vefat etmiştir."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
179. "Vakti zayi edenlere yazıklar olsun!"
- Eyyühe’l Bülbül
180. "“Ümmetimin en şereflileri; Kur'an-ı Kerimi öğrenip, amel edenler ve geceyi ibadetle geçirenlerdir."
“Yatma seherde, uğrarsın derde
Söyle her yerde; Allah, Allah.”"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
181. "• Âyette ölümün hayattan önce zikredilmesi, ölümün mülk âleminde, zâti hayatın ise
ârizi olmasından dolayıdır. Bir başka ifâdeyle ölüm, mülk âleminde hayattan önce var olmuştur. Çünkü bu dünyadaki bütün eşya ölü idiler; sonra kendilerine -tıpkı insan
sperminde olduğu gibi- hayat verildi.
...
• Bu sûredeki âyette ölümün hayattan önce zikredilmesinin bir diğer sebebi de onun
kişiyi amele yöneltmesinin daha etkili, insanın nefsini yenmesinde daha yakın bir etken olmasından dolayıdır. Ölümü gözünün önünde tutan kimse mutlaka felaha erer."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 22. Cilt
182. "Kalbin sıfatlarının hayvani sıfatlarla değiştirilmesinin alâmetleri üçtür.
Bunlar: İbadetten lezzet almamak, másiyet işlemekten korkmamak, kimsenin ölümünden ibret almayıp aksine gün geçtikçe dünyaya rağbeti artmaktır. Zehretü'r-riyad'da böyle denilmiştir.
Avf b. Abdullah demiştir ki: Hayır ehli birbirlerine yazdıkları mektuplarda şu üç noktaya dikkat çekerlerdi:
1. Ahırete çalışanın, dünya işlerinde kefili Allah'dır.
2. Allah ile muamelâtını düzgün yapanın insanlarla muamelâtını Allah düzeltir.
3. İçini ıslah edenin dışını Allah ıslah eder."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
183. "Her nefsin hesaba çekilmesi neticesinde ortaya çıkacak zarar, başkasına değil o nefse döner."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
184. "Ahmak insan zâhire bakar. Akıllı ise işin özünü arar. Hiç bir belâ ve sıkıntı yoktur ki, altında rahmet ve lütuf bulunmasın. Ancak az bir hayır için çok hayı terketmek büyük bir şerdir. Zorluklar, ruhları bedene âid bağlardan kurtarıp temizlemek içindir. Cehennemin yaratılması kötüleri iyi ameller işlemeye yöneltmek içindir. Şeytanın varlığı, kulları içinde muhlis olanlan ortaya çıkarmak içindir. Tahkik erbabının hâli de, Mûsâ (a.s) ile Hızır kıssasında olduğu gibi zâhire değil, hakikatlere sarılmaktır. İnsan tabiatının hoşlanmadığı bir çok şeyde gizli bir takım sırlar ve hikmetler olabilir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
185. "İsra gecesi İbrahim (aleyhisselam) ile karşılaştım. (Bana): "Ey Muhammed! Ümmetine benden selam söyle ve onlara: Cennetin toprağı güzel ve suyu tatlıdır. Cennette dümdüz ovalar vardır. Cennetin fidanları; 'Sübhanallahi ve'l-hamdulillâhi ve lâ ilâhe illallahu vallâhu ekber'dir, diye bildir." dedi."
- Eyyühe’l Bülbül
186. "Şirk, büyük bir zulümdür. Tevhit, sağlam bir adalettir. Zulüm ile dünya yıkılır. Adalet ile gökler ve yeryüzü ayakta kalır."
- Eyyühe’l Bülbül
187. "Bu zamanlarda bid'atçılar ve hevâsına
uyanlar o kadar çoktur ki, kasabalar değil
büyük şehirlerin çoğunda bile şeriatı uygulanmaz olmuştur. Şeriata aykırı işler açığa çıkmış, âlem karga ve çaylakla dolmuştur."
- Müminlere Armağan
188. "Gönül evi ise Hakk'ın binâsı olduğu için Beyt'ten faziletlidir ve Hakk Teâlâ, Gayur-gayretli olduğu için kendi binâsını muhafaza eder.."
- Çıktım Erik Dalına
189. "Her günün sabahında insanlar kendilerini pazarlamakta olup, ya kendilerini Hakk'a vererek kurtuluyorlar veya diğerlerinin eline terk edip helâk oluyorlar. Ve bu alışveriş tarzı her gün yenileniyor.
İsmâil Hakkı Bursevî"
- Kırk Hadis Şerhi
190. "Korkarak ve umarak Rablerine dua ederler. (Secde Sûresi, 16)"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
191. ""Fikirler farklı olmasaydı, hakikatler ortaya çıkmazdı.""
- Çıktım Erik Dalına
192. ""Ağıza götürmeden, bal demekle dudak tatlanmadığı gibi mizacı safra ile kaplı olanlar da, yedikleri halde balın tadını alamazlar.""
- Çıktım Erik Dalına
193. ""(Asıl) cimri , o kimsedir ki , yanında ismim anılır da bana salâvat getirmez."(Ebû Davûd)
(Allahumme Salli Alâ Seyyidina Muhammed'in ve Alâ Âlî Seyyidina Muhammed)"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
194. "Ölçü , İslamiyet ve istikamettir."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
195. "“Sûret sîretin aynasıdır.”"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
196. "“ Her doğan ( çocuk) İslâm fıtratı üzerine doğar. Anne ve babaları ( daha sonra) onu Yahûdileştirir, Hıristiyanlaştırır ya da Mecûsîleşrirler. “
Buhârî, Cenâiz 1"
- Rûhu'l-Beyan Tefsîri - 28-1. Cilt
197. "Sâib der ki:
Sâib, sevgilinin ezâsından nasıl şikâyet edebilir?
Nâz ve sevgi olan yerde cefâ ile vefâ birdir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
198. "Mesnevî’de gelmiştir:
Kalb ile îmânın taze olsun, dil ile ikrârın değil.
Ey içinde hevâsı taze olan kişi,
Taze hevâ, taze îmân demek değildir.
Bu hevâ denilen kapı kilidinden başkası değildir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
199. "Her şeyin zekatı kendi cinsinden olur"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
200. ""Şar, şehir manasına kullanılan Türkçe bir kelimedir."
"Burada 'şar' ile kastedilen, 'kalb'dir."
"Kalb'in, 'şehir' ile tabir edilmesi, bütün kuvve ve isimlerin toplandığı yer ve yüce harfler ve süfli saturlar dairesinin merkezi olmasındandır. Kalb, kemale erdikten sonra ruhdan daha yetkin olma hususiyetine sahiptir. Ruhun bedene ilişmesindeki maksat, tecelliler esnasında, kalbi, bir halden bir hale çevirmek içindir."
" 'Bir şar' ifadesiyle, 'Allah bir adamın içinde iki kalp yaratmamıştır.' âyetine hoş bir münasebet kurulmuştur."
"Hükümdarın payitahtta bulunması gibi, bütün isimlerin mahalli de, 'bir' yerdedir. İlahi sırların, tecelli biçimleri itibariyle birkaç taayyün-beliriş mahalli varsa da, bu, durak ve konak yerleri bakımından olup payitaht mahalli, kalbdir""
- Şerh-i Rümuzat-ı Hacı Bayram Veli / Çalab’ım Bir Şar Yaratmış
201. "Allah'ın düşmanını düşman bilmek,hakiki sevgiye etmektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
202. ""Doğrusu ikiyüzlüler, ateşin en aşağı tabakasındadırlar. Onlar için hiçbir yardımcı bulamazsın. Ancak tevbe edenler, durumlarını düzeltenler, Allah'a yapışanlar ve dinlerini sırf Allah için yapanlar, işte onlar mü'minlerle beraberdir; Allah da yakında mü'minlere büyük bir mükafat verecektir."
(en-Nisa, 4/145-146)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
203. "Havf, gelecekte başa gelebilecek kötü bir şeyden dolayı insana ârız olan gamdır. Hüzün ise, geçmiş zamanda bir zararın hâsıl olmasından ve bir menfaatin kaçmasından dolayı insana ârız olan gamdır. Bu iki gam da Allah'ın ihlas sahibi olan kullarından nefyedilmiştir."
- Eyyühe’l Bülbül
204. ""Artık kim zerre ağırlığınca bir hayır işlemişse onu görecek,Kim de zerre ağırlığınca bir şer işlemişse onu görecektir."
Bilginlerden birisi bu âyetin, bir hurma, bir üzüm tanesi ve bir ekmek kırıntısı gibi az bile olsa hayır işlemeye teşvik için nazil olduğunu söylemiştir. Şüphesiz o, halis bir niyette olduğu zaman çoğalır. Âyet ayrıca terazide zerre kadar bir hıyanet, bir bakış, bir adım, küçük bir yalan bile olsa günahtan sakındırmaktadır. Şüphesiz o günahın. Yüce Allah'a karşı bir cüret olduğu için büyüyüp çoğalması beklenir.
İslâmın ilk günlerinde insanlar, Allah'ın küçük günahlardan dolayı kendilerini müâhaze etmeyeceğini zannederlerdi. Bazıları küçük bir şeyi sadaka olarak vermekten utanır, ondan dolayı bir ecrin olmadığını zannederlerdi. Bu âyet inince hakikati öğrendiler."
- Rûhu'l-Beyan Tefsîri - 10.cilt
205. "
..."
- Eyyühe’l Bülbül
206. "Ey bahçeler bülbülü! Ey kalbin andelibi! Sen terennüm et! Mevsim bahar mevsimi, güller ve çiçekler açmış. Sen öt! İşaretler açık, güzellik fevkalade ve bahçe parlak ve güzel. Sen Allah'ı bilenlerden ol!"
- Eyyühe’l Bülbül
207. "Kalplerin hayat sebebi olan hakikatleri hükümsüz kılanların cezaları, kalbin ölmesi ve bedenin helâk olmasıdır. Çünkü kalplerin hakikatlerin hükmünden uzak kılınması, hakikî hayat demek olan ilahî feyzin kesilmesini netice verir."
- Esmaü'l-Hüsna Şerhi
208. "Yakınlık sıkıntısı uzaklık sıkıntısından daha fazladır. Ciğerler yakınlık sıkıntısından dolayı kanla doludur. Her yakınlıkta bir kaybetme korkusu vardır. Uzaklıkta ise kavuşma ümidinden başka bir şey yoktur."
- Mesnevi Şerhi
209. ".
“İki kere doğmayan semâların melekûtunun sırrına vâkıf olamaz.”
İsâ aleyhisselam
Alıntı bu kadar. Fakat buna biraz açıklık getirmek gerekiyor. Bu kitapta cümle yukarıdaki gibi geçiyor. Nitekim muharref olsa da, Yuhanna İncili'nde aynı cümle kısmen korunmuş olarak yer alıyor. Şöyle ki:
“Bir kimse sudan ve ruhtan doğmadıkça Allah’ın melekûtuna giremez.” (İncil, Yuhanna, bab 3, ayet 6; Kitab-ı Mukaddes, Eski ve Yeni Ahit)
İncil konusunu kapatıp Niyâz-ı Misrî'ye geçelim. Onun bir eserinde bu söz şöyle geçer:
“İki kere doğmayan cevâhir-i eşyâyı anlayamaz, nefsini ve Hakk’ı tanıyamaz.” (İsâ aleyhisselam)
Niyâz-ı Misrî bunu şöyle açıklar:
“Bu iki kere doğmanın ilki anasından, diğeri ise kendinden doğmasıdır.”
Niyaz-ı Mısrî, Hızır-Musâ kıssasına vurgu yaparak ilk doğmanın anadan, ikinci doğmanın daha evvel tüm ilimlere vâkıf olduğunu düşünen Hazret-i Musâ’ya Hazret-i Hızır tarafından Allah’ın emriyle ledünn ilmine dair ince hikmetler ve manaların öğretilmesi veya gösterilmesi ile uyanışı olduğuna işaret eder.
Yani iş dönüp dolaşıp ledünn ilmine geliyor. Âdem aleyhisselam'dan itibaren tüm kitaplar bu ilimden haber vermişlerdir, ama ancak muhatabı anlar. Zirâ bu ilim Allah vergisidir, çalışarak elde edilemez. İstersen 3000 kitap oku!"
- Mesnevi Şerhi
210. "Öyle ise siz beni (ibâdetle) anın ki ben de sizi anayım. Bana şükredin; sakın
bana nankörlük etmeyin!
“Ey İsrâîloğulları! Size
verdiğim nimetleri hatırlayın...”
(el-Bakara 2/40)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
211. "Hâfız der ki:
Feleğin bu dünyâdaki birkaç gününe aldanıp yoldan çıkma!
Bu âdî dünyâ seni hile ve hud’a ile aldatıp yoldan çıkarmasın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
212. "Geçip fermanla bunca avâlim
Gezerken âlem-i insâna geldik
Geçip âhir bu kesret âleminden
Hüdâyî, halvet-i sultâna geldik
Aziz Mahmud Hüdâyî"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
213. "“ Her kim Allah için tevazu gösterirse, Allah o kimseyi yükseltir.”
( Beyhaki, “güzel ahlak”: 8140)"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
214. "يبعث كل عبد على ما مات عليه
"Her kul öldüğü hal üzere diriltilir."
“Müslim, cennet 83."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
215. "Ruhlar âleminde tanışıp kaynaşan ruhlar dünyada da birbiriyle tanışır, birbiriyle kaynaşır."
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler
216. "İnancı bozuk olan münafık, ikrarı olmayan kafir, ameli olmayan ise fasık sayılır"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
217. "Hadîs meâli:
"Söyleyişte hafif, terazide ağır, Allah'a sevgili olan iki söz: Sübhanehû ve bihamdihi - Sübhanallahi'l-azim ve bihamdihi""
- Çıktım Erik Dalına
218. "Tatlı suya فُرَات Furat denir. Kalbin üzerine serinlik verdiği içindir. فُرَات kelimesi, رَفَتَ “Bir şeyin kırılıp parça parça olması” manasında olan رَفَتَ kelimesinden alınmadır."
- Rûhu'l-Beyan Tefsîri - 28-1. Cilt
219. "Secdeye ilk davranan Cebrail'dir. Bu yüzden nebilere yoldaş ve yardımcı olmuştur. İlk "Sübhanallah" diyen yine Cibril,
"el-Hamdülillah" diyen Adem (a.s.),
"La ilahe illallah" diyen Nûh (a.s.),
"Allahu Ekber" diyen İbrâhîm (a.s.),
"Lâ havle velâ kuvvete illâ billâhi'l-Aliyyi'l-Azim diyen Hz. Muhammed (s.a.)'dir.
Bunların hepsi Keşfü'l-künüz ve hallu'r-rumûz adlı eserde yazılıdır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
220. ""İnsanların Allah'a karşı, peygamberler geldikten sonra, bir huccetleri olmaması için bir takım müjdeci ve uyarıcı peygamberler göndermiştik."
(en-Nisa, 4/165)
"Eğer onları bundan önce bir azâba uğratarak yok etseydik, derlerdi ki:
Ey Rabbımız bize peygamber gönderseydin de alçak ve rezil olmazdan önce âyetlerine uysaydık, olmaz mıydı?"
(Tâha, 20/134)"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
221. "et-Te'vilâtü'n-Necmiyye'de müellif der ki: Din gününün sahibi ibâresi, gerçek dînin İslâm olduğuna işarettir. Buna şu âyet delalet eder: "Allah indinde din, ancak İslâm'dır." (Al-i İmrân , 3/19).
İslam'ın iki yönü vardır: Zahir ve bâtın. Zahir İslâm dil ile ikrâr, organlarla amel-dir. Bu, İslam'ın bedene aid olan tarafıdır. Bedenî olan zulmânîdir. Zulmânîlik, karanlık geceden kinâyedir. Bâtının İslam'ı ise, Allah'ın nûru ile kalbin ve göğsün açılıp genişlemesidir. Bu İslâm'ın rühânî yönüdür, bu da nûrânîdir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
222. "Canâb-ı Allah buyurdular:
Onlar Kur’an’ı ( okuyup; manasını) düşünmüyorlar mı ?
Yoksa kalplerinin üzerinde kilitleri mi var?
Muhammed Suresi 24. Ayet"
- Ruhu'l-Beyan Tefsiri (28 Cilt 32 Kitap)
223. "Lânet etmek, rahmetten uzaklaştırmaktır. Allah Teâlâ ise kulları rahmet için yaratmıştır. Zalim veya kâfir olursa o başka. Bunlar lânete müstahaktır."
- Müminlere Armağan
224. ".
Yitirdim Yûsuf'u Kenân ilinde
Bulundu Yûsuf, Kenân bulunmaz
Yunus Emre'nin bu latif beyti bu manayı ifade eder; yolun başında "Vahdet Yûsuf'unu" (tekliği) kaybedip seyrettiği hep "Kesret Kenân'ı" (çokluk, yani âlemde Allah'ın sıfatlarının eseri olan ve bizi meşgul eden her şey) idi. Zirâ esmâ ve sifâtı mütâlaaya (anlamaya, keşfetmeye) henüz kâdir değildi."
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
225. "İşi kuru ot satmak olan Allah’tan gafil bir adam vardı. Vefat edeceği sırada ona: “Lâ ilâhe illallah” demesi telkin edildikçe o: “Bir demeti bir para” diye karşılık veriyordu."
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
226. "Her geceyi kaaim ol her gündüzü saim ol
Hem zikr ile daim ol yalvar güzel Allah'a.
Bir gün bu gözün görmez hem kulağın işitmez
Bu fırsat ele girmez yalvar güzel Allah'a."
- Çıktım Erik Dalına
227. "(...) Hz. Ali bu hadisi açıklamak üzere şunu ilâve etti. “Âmin, Allah'ın kulun duasını mühürlediği bir mühürdür." Bunun sırrı şudur: mühür, mühürlenen şeye muttali olmaya ve onda tasarrufta bulunmaya mâni olduğu gibi, “amin" de kulun duasının zarara uğramasına mâni olmuş olur.
Vehb der ki: “Onun her harfiyle bir melek yaratılır ve melek: “Âmin diyen herkesin günahını bağışla Allah'ım " der. Nitekim hadiste şöyle gelir: “Dua eden ve âmin diyen ortaktırlar." (Aclûnî,2,480) Peygamberimiz bu hadisle: “Kabul olundu ikinizin de duâsı." (Yûnus,10) ayetini kastediyor."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
228. "Alimlerden birisine :
Şükredenlerin en çok şükür edeni kimdir ?
diye sorulduğunda şu karşılığı verdi.
"Günahlardan temiz olan ama kendisini günahkar sayan, farzları eda ettikten sonra çok nafile kılan ama kendisini kusurlu sayan, dünyadan çok aza razı olan ama kendini dünyaya rağbet edenlerden addeden, amele istekli olan ama kendini muflislerden sayandir. İşte şükredenlerin en çok şükredeni budur.""
- Rûhu'l-Beyan Tefsîri - 9. Cilt
229. "Allah’ı sevmenin alâmeti O’nu
zikretmeyi sevmektir. Nitekim hadis-i şerifte:
“Bir şeyi seven onu çokca anar” buyurulmaktadır."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
230. "Sa’dî der ki:
İyilik ve işbilirlikte Yûsuf (a.s.) gibi olmak için
Yıllar yılı uğraşmak lazımdır ki Mısır azizi olunabilsin."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
231. "Hâfız der ki:
Kara mektup gibi kara saç, bir kere beyazlamaya başladı mı,
Yüz kere beyazlarını seçip yolsan, yine faydası yoktur."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
232. "Özellikle deniz, hakikatin suretidir. Perdeli/örtülü olanlar ise balık gibidirler. Yani balıklar denizden habersiz oldukları gibi perdeli olanlar da Allahu Teâlâ'dan âgâh değillerdir."
- Tuhfe-i Bahriyye Tevhid ve Sırlar Denizi
233. "İnancı bozuk olan münafık, ikrarı olmayan kafir, ameli olmayan ise fasık sayılır"
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
234. ".
Yitirdim Yûsuf'u Kenân ilinde
Bulundu Yûsuf, Kenân bulunmaz
Yunus Emre'nin bu latif beyti bu manayı ifade eder; yolun başında "Vahdet Yûsuf'unu" (tekliği) kaybedip seyrettiği hep "Kesret Kenân'ı" (çokluk, yani âlemde Allah'ın sıfatlarının eseri olan ve bizi meşgul eden her şey) idi. Zirâ esmâ ve sifâtı mütâlaaya (anlamaya, keşfetmeye) henüz kâdir değildi."
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
235. "Kalp, enfüsî kavmine gönderilmiş bir resuldür."
- Eyyühe’l Bülbül
236. "Allah birinin perdesini yırtmak, yani hakir etmek isterse, onun meylini temiz insanlar aleyhinde bulunmaya çevirir"
- Çıktım Erik Dalına
237. "“Allahım, sana şirk koşmaktan, sana sığınırım, bilip bilmediğim şeylere istiğfar ederim.”
Ebû Ya’lâ, Müsned, nr. 58"
- Müminlere Armağan
238. "İbn Melek'in Şerhu'l-meşarık'ından alınmıştır:
Dört bir yandan günah denizine garkolsam da
Aşkı tanımışsam eğer, rahmet ehlindenim"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 4. Cilt
239. "Hep dostlarım dağıldılar
Vahdette kaldım ben garîb"
- Ferahu'r-Rûh - Muhammediye Şerhi 1
240. "لِيُبْلُوَكُمْ
“sizi imtihan meydanına çıkarmak için...”"
- Rûhu'l-Beyan Tefsîri - 12. Cilt
241. "Sa'dî der ki:
Her kimin hânesi ma'mûr, hanımı dost canlıysa,
Cenab-ı Hakk'ın rahmet nazarı ondan yana demektir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
242. "Abdest namazın şartlarındandır. Abdestin her farz, sünnet ve edebinde insanı namaz kılmaya hazırlayan tahârete işaret eden bir sırr vardır. Ellerin yıkanmasında, nefsin günah kirlerinden, kalbin saldırganlık gibi şeytani ve hayvânî sıfatlarla kirlenişinden temizlenmesine işaret vardır. Nitekim Allah Teâlâ Habib-i Ekrem (s.a.)' ine:"Elbiseni temizle!" (el-Müddessir, 74/4) buyurmuştur. Tefsîr'de burada elbise olarak anlatılan temizliğin kalb temizliği olduğuna işaret edilmiştir."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
243. "Eğer istersen gündüz gibi nûrlu ve aydınlık olmak
Gece gibi karanlık olan vücûd varlığını yak,
Varlığın, merhametli olan Hakk'ın varlığındandır.
Maddi olan varlığını kimyâ-yı mârifet içinde erit."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
244. "Sa'di (k.s.) der ki:
“Sen kâr ve mal düşünüp gâfil olurken
Ömür sermayesi yok olup gider”"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
245. ""Beni Sana giden yola erdir ki, bu sûretle hâllerimizin riyâ karanlığı yok olsun. Bedenlerimizin zulmet perdesi açılsın ve nûr-i kudsünle aydınlanıp SENİ SENİN nûrunla görelim...""
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
246. "Seriy es-Sekatî (k.s.) der ki:
Bir gün mezarlığa çıkmıştım. Orada Behlül’e rastladım. Ona: “Burada ne yapıyorsun?” dedim.
“Bana eziyet vermeyen, yanlarından ayrılınca gıybetimi yapmayan bir toplulukla oturuyorum” dedi.
“Aç mısın?” dedim. Bunun üzerine şu beyti okuyarak dönüp gitti:
“Aç ol. Çünkü açlık takvâ ehlinin amelidir.
Uzun süre aç kalan, bir gün gelip doyacaktır”"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
247. "Bir ihsan ile bir gönülü huzura erdirmek
Her konakta bin rekat namaz kılmaktan iyidir"
- Ruhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 5. Cilt
248. "Bu çiçeklikte kimse, dikensiz gül toplamadı.
Muhammedî gülistanın dikeni Ebû Leheb gibilerdir..."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
249. "Teba'ya düşen melikleri itaat.Meliklere düşen de melikler melikine itaattir ki, bu suretle nizam-ı alem sağlansın."
- Rûhu’l Beyân - Kur’an Meâli ve Tefsiri - 1. Cilt
250. "Ariflerden biri Hacca gitmek için hazırlık yapmaya başlar. Bu adamın küçük yaşta bir çocuğu vardır. Çocuk, babasına nereye gittiğini sorar. Babası "Allah'ın evine" diye cevap verir. Çocuk evi görenin evin sahibini de göreceğini zanneder. Babasına:
- "Ey Babacığım! Niçin beni de yanında götürmüyorsun?" diye sorar. Babası:
- "Evladım, sen henüz küçüksün. Oraya gidip gelemezsin" diye cevap verir. Çocuk çok ağlar, çok ısrar eder. Babası mecburen çocuğunu yanında götürmek zorunda kalır.
Mikat bölgesine vardıkları zaman, ihrama girerler ve telbiye getirirler. Daha sonra Harem bölgesine girerler. Çocuk Kâbe'yi görür görmez şaşkına döner ve ölü olarak yere düşer. Bu durum üzerine babası dehşete düşer, ciğerleri parçalanacak gibi olur ve Çocuğuma ne oldu demeye başlar. Tam bu sırada kâbe'nin köşesinden şöyle seslenilir:
- "Sen evi (Kâbe'yi) istedin, istediğine kavuştun. Çocuğun evin sahibini istedi, o da istediğine kavuştu."
Daha sonra çocuk ortadan kaybolur ve bir ses şöyle seslenir:
- "O, kabirde değildir, yerde de değildir. Cennette de değildir.
- "O, kudretine sınır olmayan bir hükümdarın huzurunda, doğruluk meclisindedir." (Kamer Sûresi, 55)"
- Rûhu'l Beyan'dan Kıssalar ve Hisseler


